THE UNIVERSITY

OF ILLINOIS LIBRARY

at»

fi • p £

zz

^ * J t^jC ^iA^ ^2t^c/X

The person charging this material is re-

SPi?nu - e f°r itS return to the Hbrary from which it was withdrawn on or before the Latest Date stamped below.

Theft mutilation, and underlining of boolcs are reasons

i0; u^:xy action and may reso,t in dismissai

To renew call Telephone Center, 333-8400

UNIVERSITY QF ILLINOIS LIBRARY AT URBANA-CHAMPAIGN

PP 08 |

****** m

L161— 0-1096

Digitized by the Internet Archive in 2016

https://archive.org/details/codexiuriscanoniOOcath

— ■— —

PII X PONTII ICIS MAXIMI

IUSSU DIGESTUS

BENEDICTI PAPAE XY

AUCTORITATE PROMULGATUS

PRAEFATIONE, FONTIUM ANNOTATIONE ET INDIGE AN ALYTICO -ALPHA BETICO AB EMO

PETRO CARD. GASPARRI

AUCTUS

Nemini liceat

sine venia Sanctae Sedis hunc Codicem denuo imprimere

AUT IN ALIAM LINGUAM VERTERE

Ius proprietatis sibi reservat Sancta Sedes in Codicem et Emus Petrus Card . Gasparri in Praefationem , Fon- tium Annotationes et Indicem Analytico-alphabeticum.

■3~r

INDEX

U-

rM

PAO.

Praefatio xix

Constitutio Apostolica Benedicti PP. X V « Provi dentissi m a Mater

Ecclesia », 27 Maii 1917 xxxix

Motu Proprio Benedicti PP. XV « Cum iuris canonici », 15 Septem- bris 1917 xliii

Professio catholicae fidei xlv

CODEX IUKIS CANONICI

LIBER PRIMUS CAIt>

NORMAE GENERALES 1-86

Tit. I. — De legibus ecclesiasticis 8-24

Tit. If. — De consuetudine 25-30

Tit. IIT. — De temporis supputatione 31-35

Tit. IV. — De rescriptis 36-62

Tit. V. — De privilegiis 63-79

Tit. VI. — De dispensationibus 80-86

LIBER SECUNDUS

DE PERSONIS 87-725

4- PARS PRIMA. - De clericis

Sectio I . — De clericis in genere

Tit. I. — De clericorum adscriptione alicui dioecesi . . Tit. II. — De iuribus et privilegiis clericorum . . . .

Tit. III. — De obligationibus clericorum

i

“^Tit. IV. — De officiis ecclesiasticis

Cap. I. — De provisione officiorum ecclesiasticorum.

Art. I. — De libera collatione

Art. II. — De electione

Art,. III. — De postulatione

Cap. II. — De amissione officiorum ecclesiasticorum,

108-486

108-214

111-117

118-123

124-144

145-195

147-182

152-159

160-178

179-182

183-195

VI

Codex luris Canonici

e AN.

Tit. V. — De potestate ordinaria et delegata 190-310

Tit. VI. — De reductione clericorum ad statum laicalem 311-314

Sectio II. De clericis in specie 315-486

Tit. Vir. — De suprema potestate deque iis qui eiusdem sunt eccle- siastico iure participes 318-338

Gap. I. — De Romano Pontifice 318-331

Gap. II. De Concilio Oecumenico 333-339

Gap. III. — De Sanctae Romanae Ecclesiae Cardinalibus . . 330-341

Gap. IV. — De Curia Romana 343-364

Art. I. — De Sacris Congregationibus 346-357

Art. II. — De Tribunalibus Curiae Romanae 358-359

Art. III. — De Officiis Curiae Romanae 360-364

Gap. V. — De Legatis Romani Pontificis . 365-370

Gap. VI. De Patriarchis, Primatibus, Metropolitis .... 371-380

Gap. VII. De Conciliis plenariis et provincialibus. .... 381-393

Gap. VIII. — De Vicariis et Praefectis Apostolicis 393-311

Gap. IX. — De Administratoribus Apostolicis 313-318

Gap. X. — De Praelatis inferioribus 319-338

Tit. VIII. — De potestate episcopali deque iis qui de eadem parti- cipant 339-486

Gap. I. — De Episcopis 339-349

Gap. II. De Goadiutoribus et Auxiliaribus Episcoporum. . 350-355

Cap.«JII. — De Synodo dioecesana 356-363

Gap. IV. — De Curia dioecesana 363-390

Art. I. — De Vicario Generali . . 366-371

Art. II. — De cancellario aliisque notariis et archivo epi- scopali 373-384

Art. III. De examinatoribus synodalibus et parochis con- sultoribus 385-390

Gap. V. — De Capitulis canonicorum ... 391-433

Gap. VI. De consultoribus dioecesanis 433-438

Gap. VII. — De sede impedita aut vacante ac de Vicario Capi- tulari 439-444

Gap. VIII. De vicariis foraneis 445-450

Gap. IX. — De parochis 451-470

Gap. X. De vicariis paroecialibus 471-478

Gap. XI. — De ecclesiarum rectoribus 479-486

Index

VII

CAN.

PARS SECUNDA. — Pe religiosis 487-681

Tit. IX. — De erectione et suppressione religionis, provinciae,

domus . . 492-498

Tit. X. — De religionum regimine 499-537

Cap. I. De Superioribus et de Capitulis 499-517

Cap. Ii. — De eonfessariis et cappellanis . 518-530

Cap. 111. — De bonis temporalibus eorumque administratione . 531-537

Tit. XI. — De admissione in religionem 538-586

Cap. I. — De postulatu 539-541

Cap. II. — De novitiatu 542-571

Art. I. — De requisitis ut quis in novit iatum admittatur. 542-552

Art. 11. — De novitiorum institutione 553-571

Cap. ITI. — De professione religiosa 572-586

Tit. XII. — De ratione studiorum in religionibus clericalibus. . . 587-591

Tit. XIII. — De obligationibus et privilegiis religiosorum .... 592-631

Cap. I. — De obligationibus 592-612

Cap. II. — De privilegiis 613-625

Cap. 111. — De obligationibus et privilegiis religiosi ad ecclesia- sticam dignitatem promoti vel paroeciam regentis. 626-631

Tit. XIV. — De transitu ad aliam religionem 632-636

Tit. XV. — De egressu e religione 637-645

Tit. XVI. — De dimissione religiosorum 646-672

Cap. I. — De dimissione religiosorum qui vota temporaria nun- cuparunt 647-648

Cap. II. — De dimissione religiosorum qui vota perpetua nun- cuparunt in religione clericali non exempta vel in

religione laicali 649-653

Cap. Iit. — De processu iudiciali in dimissione religiosorum qui vota perpetua sive sollemnia sive simplicia nuncuparunt in religione clericali exempta . . . 654-668

Cap. IV. — De religiosis dimissis qui vota perpetua nuncupa- runt 669-672

Tit. XVII. — De societatibus sive virorum sive mulierum in com- muni viventium sine votis 673-681

VIII

Codex luris Canonici

OAN.

PARS TERTIA. — De laicis 082-725

Tit. XVIII. — De fidelium associationibus in genere 084-099

Tit. XiX. — De fidelium associationibus in specie 700-725

Gap. 1. — De Tertiis Ordinibus saecularibus 702-700

Gap. IT. De confraternitatibus et piis unionibus 707-719

Gap. III. — De archiconfraternitatibus et primariis unionibus . 720-725

LIBER TERTIUS

DE REBUS 720-1551

PARS PRIMA. — De Sacramentis 731-1153

Tit. I. — De baptismo 737-779

Gap. I. — De ministro baptismi 738-744

Gap. II. — De baptismi subiecto 745-754

Gap. III. — De ritibus et caeremoniis baptismi 755-701

Gap. IV. — De patrinis 702-709

Cap. V. — De tempore et loco baptismi conferendi 770-770

Gap. VI. — De collati baptismi adnotatione et probatione . . 777-779

Tit. II. — De confirmatione 780-800

Cap. I. — De ministro confirmationis 782-785

Gap. II. — De subiecto confirmationis 780-789

Gap. III. — De tempore et loco confirmationis conferendae . . 790-792

Gap. IV. — De patrinis 793-797

Gap. V. De collatae confirmationis adnotatione et proba- tione 798-800

Tit. 111. — De sanctissima Eucharistia 801-809

Gap. I. — De sacrosancto Missae sacrificio 802-844

Art. I. — De sacerdote Missae sacrificium celebrante . . 802-813

Art. II. De Missae ritibus et caeremoniis 814-819

Art. III. De tempore et loco Missae celebrandae. . . . 820-823

Art. IV. — De Missarum eleemosynis seu stipendiis . . . 824-844

Gap. II. — De sanctissimo Eucharistiae sacramento 845-809

Art. I. — De ministro sacrae communionis 845-852

Art. II. De subiecto sacrae communionis 853-800

Art. Iit. — De tempore et loco quo sacra communio di- stribui potest 867-809

Index

IX

CAN.

Tit. IV. — De poenitentia 870-930

Gap. I. — De ministro sacramenti poenitentiae 871-892

Gap. II. — De reservatione peccatorum 893-900

Gap. III. — De subiecto sacramenti poenitentiae 901-907

Gap. IV. — De loco ad confessiones excipiendas 908-910

Gap. V. — De indulgentiis 911-930

Art. I. — De indulgentiarum concessione 911-924

Art. II. — De indulgentiis acquirendis 925-930

Tit. V. — De extrema unctione 937-947

Gap. 1. — De ministro extremae unctionis 938-939

Gap. II. — De subiecto extremae unctionis 940-944

Gap. III. — De ritibus et caeremoniis extremae unctionis . . 945-947

Tit. VI. — De ordine 948-1011

Gap. I. — De ministrb sacrae ordinationis 951-907

Gap. II. — De subiecto sacrae ordinationis 908-991

Art. I. — De requisitis in subiecto sacrae ordinationis. . 973-982

Art, II. — De irregularitatibus aliisque impedimentis . . 983-991

Gap. III. — De iis quae sacrae ordinationi praeire debent . . 992-1001 Gap. IV. — De ritibus et caeremoniis sacrae ordinationis . . 1002-1005

Gap. V. — De tempore et loco sacrae ordinationis 1000-1009

Gap. VI. — De adnotatione ac testimonio peractae ordina- tionis 1010-1011

Tit. VII. — De Matrimonio 1012-1143

Gap. I. — De iis quae matrimonii celebrationi praemitti debent et praesertim de publicationibus matri- monialibus 1019-1034

Gap. II. — De impedimentis in genere 1035-1057

Cap. III. — De impedimentis impedientibus 1058-1000

Gap. IV. — De impedimentis dirimentibus 1007-1080

Gap. V. — De consensu matrimoniali 1081-1093

Gap. VI. — De forma celebrationis matrimonii 1094-1103

Cap. VII. — De matrimonio conscientiae 1104-1107

Gap. VIII. — De tempore et loco celebrationis matrimonii . . 1108-1109

Gap. IX. — De matrimonii effectibus 1110-1117

Cap. X. — De separatione coniugum 1118-1132

Art, I. — De dissolutione vinculi 1118-1127

Art. II. — De separatione tori, mensae et habitationis . . 1128-1132

X

Codex luris Canonici

CAN.

Cap. XI. — De matrimonii convalidatione 1133-1141

Art, I. — De convalidatione simplici 1133-1137

Art. II. — De sanatione in radice 1138-1141

Gap. XII. — De secundis nuptiis 1142-1143

Tit. VIII. — De Sacramentalibus 1144-1153

PARS SECUNDA. — De locis et temporibus sacris 1154-1254

Sectio I. De locis sacris 1154-1242

Tit. IX. — De ecclesiis 1161-1187

Tit. X. — De oratoriis 1188-1196

Tit. XI. — De altaribus 1197-1202

Tit. XII. — De sepultura ecclesiastica 1203-1242

Gap. I. — De coemeteriis 1205-1214

Gap. II. — De cadaveris translatione ad ecclesiam, funere ac

depositione 1215-1238

Gap. III. De iis quibus sepultura ecclesiastica concedenda

est aut neganda 1239-1242

Sectio II. — De temporibus sacris 1243-1254

Tit. XIII. — De diebus festis 1247-1249

Tit, XIV. — De abstinentia et ieiunio 1250-1254

PARS TERTIA. — De cultu divino 1255-1321

Tit. XV. — De custodia et cultu sanctissimae Eucharistiae . . 1265-1275

Tit. XVI. — De cultu Sanctorum, sacrarum imaginum, et reli- quiarum 1276-1289

Tit. XVII. — De sacris processionibus 1290-1295

Tit. XVIII. — De sacra supellectili 1296-1306

Tit. XIX. — De voto et iureiurando 1307-1321

Gap. I. — De voto 1307-1315

Gap. II. — De iureiurando 1316-1321

PARS QUARTA. — De magisterio ecclesiastico 1322-1408

Tit. XX. — De divini verbi praedicatione 1327-1351

Gap. I. — De catechetica institutione 1329-1336

Cap. II. — De sacris concionibus 1337-1348

Gap. III, — De sacris missionibus 1349-1351

Index

XT

CAN.

Tit. XXT. — De Seminariis 1352-1371

Tit. XXII. — De scholis 1372-1383

Tit. XXIII. — De praevia censura librorum eorumque prohibi- tione 1384-1405

Cap. I. — De praevia librorum censura 1385-1394

Cap. II. — De prohibitione librorum 1395-1405

Tit. XXIV. De fidei professione 1400-1408

PARS QUINTA. De beneficiis aliisque institutis ecclesiasticis

non collegialibus 1409-1494

Tit. XXV. — De beneficiis ecclesiasticis 1409-1488

Cap. I. — De constitutione seu erectione beneficiorum. . . 1414-1418 Cap. II. — De unione, translatione, divisione, dismembratione,

conversione et suppressione beneficiorum . . . 1419-1430

Cap. III. — De beneficiorum collatione 1431-1447

Cap. IV. — De iure patronatus 1448-1471

Cap. V. — De iuribus et obligationibus beneficiariorum . . 1472-1483

Cap. VI. — De dimissione et permutatione beneficiorum. . . 1484-1488

Tit. XXVI. — De aliis institutis ecclesiasticis non collegialibus . 1489-1494

PARS SEXTA. — Dc bonis Ecclesiae temporalibus 1495-1551

Tit. XXVII. — De bonis ecclesiasticis acquirendis 1499-1517

Tit. XXVI IT. — De bonis ecclesiasticis administrandis 1518-1528

Tit. XXIX. — De contractibus 1529-1543

Tit. XXX. — De piis fundationibus 1544-1551

LIBER QUARTUS

DE PROCESSIBUS 1552-2194

PARS PRIMA. — De iucliciis 1552-1998

Sectio I. — De indiciis in genere 1556-1924

Tit. I. — De foro competenti 1556-1568

Tit. II. — De variis tribunalium gradibus et speciebus . . . 1569-1607

Cap. I. — De tribunali ordinario primae instantiae .... 1572-1593

Art. I. — De ludice 1572-1579

Art. II. — De Auditoribus et Relatoribus 1580-1584

Art. III. — De Notario, Promotore iustitiae, vinculi Defen- sore 1585-1590

Art. IV. — De Cursoribus et Apparitoribus 1591-1593

XII

Codex luris Canonici

CAN.

Gap. II. — De tribunali ordinario secundae instantiae . . . 1594-15% Gap. 111. — De ordinariis Apostolicae Sedis tribunalibus . . 1597-1605

Art. I. — De Sacra Romana Rota 1598-1601

Art. II. — De Signatura Apostolica 1602-1605

Gap. IV. — De tribunali delegato 1606-1607

Tit. III. — De disciplina in tribunalibus servanda 1608-1645

Gap. 1. — De officio indicum et tribunalis ministrorum . . 1608-1626

Gap. II. — De ordine cognitionum 1627-1633

Gap. 111. — De dilationum terminis et fatalibus 1634-1635

Gap. IV. — De loco et tempore indicii 1636-1639

Gap. V. — De personis ad disceptationem iudicialem admit- tendis et de modo confectionis et conservationis actorum 1640-1645

Tit. IV. — De partibus in causa 1646-1666

Gap. I. — De actore et de reo convento 1646-1654

Cap. 11. — De procuratoribus ad lites et advocatis 1655-1666

Tit. V. — De actionibus et exceptionibus 1667-1705

Gap. I. — De rei sequestratione et inhibitione exercitii iuris. 1672-1675 Cap. 11. —De actionibus ex novi operis nuntiatione et damno

infecto 1676-1678

Gap. IIT. — De actionibus ob nullitatem actorum 1679-1683

Gap. IV. — De actionibus rescissoriis et de restitutione in

integrum 1684-1689

Gap. V. — De mutuis petitionibus seu de actionibus recon-

ventionalibus 1690-1692

Gap. VI. — De actionibus seu remediis possessoriis .... 1693-1700 Gap. VI 1. — De extinctione actionum 1701-1705

Tit. VI. — De causae introductione 1706-1725

Gap. I. — De libello litis introductorio 1706-1710

Gap. II. - De citatione et denuntiatione actorum iudicialium. 1711-1725

Tit. VII. — De litis contestatione 1726-1731

Tit. VII 1. — De litis instantia 1732-1741

Tit. IX. — De interrogationibus partibus in indicio faciendis. 1742-1746

[ndecc

XIII

C AN.

Tit. X. — De probationibus 1747-1836

Gap. I. — De confessione partium 1750-1753

Gap. 11. — De testibus et attestationibus 1754-1791

Art. I. — Qui testes esse possint 1756-1758

Art. 11. — A quibus, quomodo, et quot testes induci et

qui excludi possint 1759-1766

Art. 111. — De iureiurando testium 1767-1769

Art. IV. — De testium examine 1770-1781

Art. V. — De testimoniorum evulgationeeorumque repro- batione 178^—1786

Art. VI. — De indemnitate testium 1787-1788

Art. VII. — De testimoniorum fide 1789-1791

Gap. III. — De peritis 1792-1805

Gap. IV. — De accessu el recognitione iudiciali 1806-1811

Gap. V. — De probatione per instrumenta 1812-1824

Art. 1. — De natura et fide instrumentorum 1812-1818

Art. II. — De productione documentorum et actione ad

exhibendum 1819-1824

Gap. VI. — De praesumptionibus . 1825-1828

Gap. VII. — De iureiurando partium 1829-1836

Tit. XI. — De causis incidentibus 1837-1857

Gap. I. — De contumacia 1842-1851

Gap. 11. — De interventu tertii in causa 1852-1853

Gap. III. — De attentatis lite pendente 1854-1857

Tit. Xll. — De processus publicatione, de conclusione in causa

et de causae discussione 1858-1867

Tit. XIII. — De sententia 1868-1877

Tit. XIV. — De iuris remediis contra sententiam 1878-1901

Gap. I. — De appellatione 1879-1891

Gap. II. — De querela nullitatis contra sententiam .... 1892-1897

Gap. III. De oppositione tertii 1898-1901

Tit. XV. — De re iudicata et de restitutione in integrum. . . 1902-1907

Tit. XVI. — De expensis iudicialibus et gratuito patrocinio . . 1908-1916

Gap. I. — De expensis iudicialibus 1908-1913

Cap. II. — De gratuito patrocinio, aut expensarum iudicialium

diminutione 1914-1916

Tit. XVII. — De exsecutione sententiae 1917-1 924

XIV

Codex luris Canonici

CAN.

Sectio II. — De peculiaribus normis in certis quibusdam

indiciis servandis 1945-1998

Tit. XVIII. — De modis evitandi iudicium contentiosum. . . . 1945-1932

Gap. I. — De transactione 1945-1948

Gap. II. — De compromisso in arbitros 1949-1934

Tit. XIX. — De iudicio criminali 1933-1959

Gap. I. — De accusatoria actione et denuntiatione . . . . 1934-1938

Gap. II. — De inquisitione 1939-1946

Gap. III. — De correptione delinquentis 1947-1953

Gap. IV. — De instructione processus criminalis et de rei con- stitutione 1954-1959

Tit. XX. — De causis matrimonialibus 1960-1994

Gap. I. — De foro competenti 1960-1965

Cap. II. — De tribunali constituendo 1966-1969

Gap. III. — De iure accusandi matrimonium et postulandi

dispensationem super rato 1970-1973

Gap. IV. — De probationibus 1974-1984

Art. I. — De testibus 1974-1975

Art. II. — De inspectione corporali 1976-1984

Gap. V. — De publicatione processus, conclusione in causa

et sententia 1983-1985

Gap. VI. — De appellationibus 1986-1989

Gap. VII. — De casibus exceptis a regulis hucusque traditis . 1990-1994

Tit. XXI. — De causis contra sacram ordinationem 1993-1998

PARS SECUNDA. De causis beati ficationis Servorum Dei et

eanouizatiouis Beatorum 1999-4141

Tit. XXII. — De nonnullis personis quae in bis processibus par- tem habent 4003-4018

Gap. I. De Actore et Postulatore 4003-4008

Gap. II. — De Cardinali Relatore, Piomotoribus lidei et Sub-

I iromotoribus 4009-401 4

Gap. III. — De notario, cancellario et advocatis 4013-4018

Tit. XXIII. — De probationibus in his processibus adhibendis . 4019-4036

Gap. I. — De probationibus generatim 4019-4044

Gap. II. — De testibus et peritis 4043-4031

Gap. 111. — De documentis processui inserendis 4034-4036

Index xv

CAN.

Tit. XXIV. — De processu beati ficationis Servorum Dei per viam

non cultus 2037-2124

Cap. I. — De processibus a loci Ordinario i ure proprio in- struendis 2038-2064

Ari. J. — De perquisitione scriptorum Servi Dei . . . 2042-2048

Art. 11. — De processu informat ivo 2049-2056

Art. 111. — De processu super non cultu 2057-2060

Art. IV. — De transmissione processus scriptorum Servi

Dei, processus informativi et de non cultu ad Sa- cram Congregationem 2061-2064

Cap. II. — De causae introductione apud Sacram Congrega- tionem 2065-2086

Art. J. — De revisione scriptorum 2065-2072

Art. ii. — De discussione processus informativi. . . . 2073-2084

Art. III. — De discussione processus super non cultu . . 2085-2086

Cap. III. — De processibus apostolicis 2087-2124

Art. I. — De processu apostolico instruendo 2087-2097

Art. II. — De processus apostolici validitate diiudicanda 2098-2100

Art. 111. — De indicio super heroicitate virtutum in specie

vel super martyrio eiusque causa 2101-2115

Art. IV. — De iudicio super Servi Dei miraculis in specie. 2116-2124

Trr. XXV. — De processu beatificationis Servorum Dei per viam

cultus seu casus excepti 2125-2135

Tit. XXVI. — De Beatorum canonizatione. 2136-2141

PARS TERTIA. — De modo procedendi in nonnullis expediendis

negotiis vel sanctionibus poenalibus applicandis. 2142-2194

Tit. XXVII. — De modo procedendi in remotione parochorum ina- nio vibilium 2147-2156

Tit. XXVI II. — De modo procedendi in remotione parochorum

amovibilium 2157-2161

Tit. XXIX. — De modo procedendi in translatione parochorum. 2162-2167

Tit. XXX. — De modo procedendi contra clericos non residentes. 2168-2175

Trr. XXXI. — De modo procedendi contra clericos concubinarios. 2176-2181

Tit. XXXI I. — De modo procedendi contra parochum in adim-

plendis paroecialibus officiis negligentem . . . 2182-2185

Tit. XXXIII. — De modo procedendi in suspensione ex informata

conscientia infligenda 2186-2194

XVI

Codex luris Canonici

UBER QUINTUS

UAN.

DE DELICTIS ET POENIS . ... 2195-2414

PARS PRIMA. — De delictis 2195-2213

Tit. I. — De natura delicti eiusque divisione 2195-2198

Tit. II. — De iinpulabilitate delicti, de causis illam aggravantibus

vel minuentibus et de iuridicis delicti effectibus . 2199-221 1

Tit. III, De conatu delicti # 2212-2213

PARS SECUNDA. — De poenis 2214-2313

Sectio 1. — De poenis in genere 2214-2244)

Tit. IV. — De poenarum notione, speciebus, interpretatione atque

applicatione 2215-2219

Tit. V. — De Superiore potestatem coactivam habente. . . ~. 2220-2225

Tit. VI. — De subiecto coacti vae potestati obnoxio 2220-2235

Tit. VII. — De poenarum remissione 2236-2240

Sectio II. — De poenis in specie 2241-2313

Tit. VIII. — De poenis medicinalibus seu de censuris 2241-2285

Gap. I. — De censuris in genere 2241-2254

Gap. II. — De censuris in specie 2255-2285

Art. I. — De excommunicatione 2257-2267

Art. 11. — De interdicto 2268-2277

Art. 111. — De suspensione 2278-2285

Tit. IX. — De poenis vindicati vis 2286-2305

Gap. J. — De poenis vindicativis communibus 2291-2297

Gap. II. — De peculiaribus clericorum poenis vindicativis. . 2298-2305

Tit. X. — De remediis poenalibus et poenitentiis 2306-2313

Gap. I. — De remediis poenalibus 2306-2311

Gap. II. — De poenitentiis 2312-2313

PARS TERTIA. — De poenis in singula delicta 2314-2414

Tit. XI. — De delictis contra fidem et unitatem Ecclesiae . . 2314-2319

Tit. XII. — De delictis contra religionem 2320-2329

Index

XVIT

GAN.

Tit. XIII. — De delictis contra auctoritates, personas, res eccle- siasticas 2330-2349

Tit. XIV. — De delictis contra vitam, libertatem, proprietatem,

bonam famam ac bonos mores 2350-2359

Tit. XV. — De crimine falsi 2360-2363

Tit. XVI. — De delictis in administratione vel susceptione ordi- num aliorum que Sacramentorum 2364-2375

Tit. XVII. — De delictis contra obligationes proprias status cle- ricalis vel religiosi 2376-2389

Tit. XVIII. — De delictis in collatione, susceptione et dimissione dignitatum, officiorum et beneficiorum ecclesia- sticorum 2390-2403

Tit. XIX. — De abusu potestatis vel officii ecclesiastici. . . . 2404-2414

Codex luris Canonici. b

XVIII

Codex luris Canonici

DOCUMENTA.

PAG.

Docum. T. — Constitutio Pii PP. X « Vacante Sede Apostolica »,

25 Decembris 1904 661

Docum. II. — Constitutio Pii PP. X « Commissum Nobis », 20 lanua-

rii 1904 688

Docum. III. — Constitutio Leonis PP. XIII « Praedecessores Nostri »,

cum adiecta Instructione, 24 Maii 1882 689

Docum. IV. — Constitutio Benedicti PP. XIV « Cum illud », 14 Decem- bris 1742 699

Docum. V. — Constitutio Benedicti PP. XIV « Sacramentum Poeni- tentiae », 1 Iunii 1741 709

Docum. VI. — Ex Constitutione Pauli PP. III «Altitudo», 1 Iunii 1537. 713

Docum. VII. — Constitutio S. Pii PP. V « Romani Pontificis », 2 Au- gusti 1571 713

Docum. VIII. — Constitutio Gregorii PP. XIII « Populis », 25 lanua-

rii 1585 714

Index analytico-alphabeticus

715

PRAEFATIO

Id fuit constans catholicae Ecclesiae propositum, ex quo potissi- mum tempore imperii romani leges sunt in Corpus iuris redactae, ut sacri item canones in unum colligerentur, sicque eorum scientia et usus et observantia facilior unicuique fieret. Quamobrem nihil mirum si ecclesiasticarum legum syllogae satis multae decursu temporis confe- ctae editaeque sunt.

Quo in genere, nemo sane ignorat, leges, quae ante Gratianum intra ann. 1140-1150) latae sunt, ius antiquum, nostra quoque aetate appellari; quae a Gratiano ad Concilium Tridentinum (ann. 1545-1563), ■us novum, etsi iam nobis antiquissimae sunt; quae denique post Tri- jlentinam Synodum, ius novissimum. Vix autem dicere attinet, novi iuris [allectionibus, de quibus inferius agendum, iuris etiam antiqui leges ontinen, eas videlicet, quae ante Gratiani tempora promulgatae sunt.

In comperto etiam est, antiqui iuris syllogas privato consilio compo- ltas esse et Sedis Apostolicae iniussu. Prioribus saeculis, canonicae yllogae nihil aliud fuerunt nisi ipsae leges, praesertim a Conciliis latae, rdme temporis dispositae; quas inter praestat vetus collectio canonum b orientalibus Conciliis, praesertim Nicaeno, editorum, quae antiquarum ollectionum fere omnium quasi principium et fons habenda est. Hanc hONYSius Exiguus in latinam linguam convertit, praetereaque aureas illas ecretales epistolas Romanorum Pontificum collegit quae saeculis IV et V 3nscriptae sunt. Opus vero Dionysii Exigui, cum apud Romanam Eccle- am in usum venisset, multum auctoritate valuit, ita ut, accessionibus hctum, ab Hadriano papa Carolo Francorum regi quasi proprius Roma-

XX

Codex luris Canonici

nae Ecclesiae codex dono datum sit; et apud Francos receptum, dici coepit proprio nomine Liber canonum.

Inter chronologicas quas vocant collectiones, fere ultima tempore, usu tamen, etsi privato, notissima, fuit sylloge, quae medio IX saeculo edita, supposito Isidori Mercatoris nomine evulgata est. Ignotus huius auctor, amplissimae collectioni apud Hispanos receptae multas addidit epistolas Romanis prioris aevi Pontificibus falso adscriptas. Attamen subditiciis hisce pseudo-isidorianis decretalibus disciplinam Ecclesiae penitus immutatam fuisse, prout contendebant catholici nominis hostes, nemo est hodie qui asserat.

Ex eo autem tempore collectiones prodierunt, quas systematicas dixeris; in iis enim canones undique quaesiti secundum eorum sensum remque ipsam de qua agunt sub variis titulis ordine quodam logico disponuntur. Saeculo XI eiusmodi syllogae adornatae sunt non paucae ut auxilio essent praestantibus illis viris qui, duce sancto Gregorio Papa VII, Ecclesiae iura libertatemque tuebantur; eas vero omnes Gra- tiani Decretum paene oblitteravit.

Sub medium enim saeculum XII Gratianus, monachus, vir acerrimi ingenii, cum probe intellexisset, quanti ad commune bonum referret, tot canones, qui dispersi disiunctique essent et haud raro inter se pugna- rent, apte compositos in unum colligi, novam atque unicam ecclesiasti- carum legum ordinare syllogen aggressus est: quae primum Concordia discordantium canonum , post vero quam Gratianus ipse decesserat, Decretum Gratiani nuncupata est. At non ille nudum et collecticium tantummodo digessit opus, sed etiam, pro temporum ratione, rem tam erudite sapienterque tractavit, ut studiorum iuris canonici tum veluti fundamenta iecerit, tum initia posuerit, cum praeclara posterorum utilitate.

Materiam Decreti sui amplissimam mutuatus est Gratianus ab omni- bus collectionibus quae antecesserant; innumeris Synodorum canonibus et Pontificum decretalibus et rescriptis satis multos addidit locos ex sacra Scriptura, ex SS. Patrum et scriptorum ecclesiasticorum operibus; quaedam etiam deprompsit ex libris apud Romanam aliasque peculia- res Ecclesias receptis, cuiusmodi erant Ordo Romanus, Liber diurnus RR. Pontificum, itemque ex nonnullis poenitentialibus libris; denique attulit locos ex iure romano et germanico non paucos.

Praefatio

XXI

Gratiani Decreto publica nullo tempore accessit auctoritas. Quamvis enim illud emendandum edendumque Apostolica Sedes haud semel curaverit, nunquam tamen authenticum declaravit, nec vim legis omni- bus et singulis contulit canonibus qui in eo referebantur: quod quidem cur minime fecerit, facile omnes animadvertent, quotquot eosdem canones mente animoque perpendant. Quapropter canonibus in Gratiani Decre- tum inductis constat non aliam unquam fuisse auctoritatem, nisi quae fontibus esset; fatendum vero, bene multos ex variis collectionibus, praesertim ex pseudo-isidoriana, nullam fidem mereri.

Post editum Gratiani Decretum, duo habita sunt Concilia Oecu- menica, idest Lateranense III et IV ; Pontifices autem, qui ea aetate Ecclesiae praefuerunt, atque in primis Alexander III et Innocentius III, quos in praeclarissimorum legumlatorum numerum merito retuleris, non modo Ecclesiam sapientissimis auxere legibus, sed etiam nonnulla disciplinae capita definierunt, et quidem maximi momenti, quae vel incerta adhuc erant, vel ex usu non rectam interdum interpretationem habuerant.

Cum igitur ad complendum supplendumve Gratiani Decretum novae syllogae necessariae opportunaeve viderentur, nonnullae, alia post aliam, compositae sunt Collectiones, quarum praecipuae, quinque numero, appel- latae sunt Prima Collectio , Secunda Collectio, etc. In Primam Collectionem seu Compilationem (an. 1190), cui etiam nomen Breviarium extravagan- tium, Bernardus Papiensis, qui eam edidit, canones qui Gratiano exci- derant legesque postea latas congessit; quem vero is secutus est rerum partitionumque ordinem, eundem syllogae retinent quae hanc primam exceperunt. Quae Tertia Collectio seu Compilatio dicta est, iussu et cura Innocentii III prodiit, laborum socio Petro Beneventano, huius Ponti- ficis subdiacono et notario; eandemque, decretales complectentem omnes a primo ad duodecimum pontificatus sui annum (1198-1210) latas, ipse- met Innocentius III promulgavit constitutione apostolica Devotioni ve- strae, data die 28 mensis decembris an. 1210 ad magistros et auditores

Universitatis studiorum Bononiensis, « ut eisdem, absque quolibet

dubitationis scrupulo, uti possint, cum opus fuerit, tam in iudiciis quam in scholis ». Mox Ioannes Gallensis seu Wallensis, nullo tamen Apo- stolicae Sedis mandato munitus, in unum collegit quasdam leges inde a tempore Gratiani ad Innocentium usque III latas, praesertim Clemen-

XXII

Codex luris Canonici

tis III et Gaelestini III decretales; ob eamque rem, haec Compilatio , quamvis post tertiam confecta sit, Secunda tamen nuncupata est. Com- pilationem Quartam , quae decretales Innocentianas, ad annum usque 1215 latas, canonesque Concilii Lateranensis IV, eo intervallo habiti, comprehendebat, in incerto est quisnam confecerit: scriptores complu- res, quos inter Benedictus Pp. XIV, eam ipsomet Innocentio auspice redactam esse arbitrantur. Collectio denique seu Compilatio Quinta, qua Honorii III decretales continebantur, huius Pontificis iussu composita est, qui in bulla promulgationis Novae causarum, die 31 mensis ianuarii an. 1226 data ad magistrum Tancredum archidiaconum Bononiensem, ita mentem suam significavit: « Quocirca discretioni tuae per aposto- lica scripta mandamus, quatenus eis solemniter publicatis absque ullo scrupulo dubitationis utaris et ab aliis recipi facias tam in iudiciis quam in scholis ». Quae quidem paucis at satis perspicue ostendunt, ex iis collectionibus tertiam et quintam certo, quartam autem probabi- liter fuisse authenticas ; priores vero publica destitutas esse auctoritate, licet canones, cum fere ad unum genuini essent, vim legis nativam reti- nerent.

Verum, cum, in tanta collectionum mole, fieri non potuisset quo- minus iudicia difficultatibus implicarentur, iniit Apostolica Sedes con- silium novae atque unicae sylloges publice conficiendae : confecit autem Gregorius IX, qui, adiutore usus S. Raymundo de Penafort, 0. P., quinque Decretalium Libros an. 1234 edidit. Quibus vero de causis gra- vissimum suscepisset opus, idem Pontifex, in bulla promulgationis Rex pacificus, die 5 mensis septembris eodem anno data, distincte his verbis exposuit: « Sane diversas Constitutiones et Decretales epistolas Praedecesso- rum Nostrorum, in diversa dispersas volumina, quarum aliquae propter nimiam similitudinem, et quaedam propter contr arietat em , nonnullae etiam propter sui prolixitatem, confusionem inducere videbantur ; aliquae vero vagabantur extra volumina supra dicta , quae tamquam incertae fre- quenter in iudiciis vacillabant, ad communem , et maxime studentium, utilitatem per dilectum filium, fratrem Raymundum, Capellanum et Poe- nitentiarium Nostrum, illas in unum volumen , resecatis superfluis, pro- vidimus redigendas, adiicientes Constitutiones Nostras et Decretales Epistolas, per quas nonnulla, quae in prioribus erant dubia, decla- rantur ». Abrogatis subinde collectionibus post Gratiani Decretum ad

Praefatio

XXIII

eum diem editis, vetuit, ne ullae in posterum sine peculiari Aposto- licae Sedis mandato componerentur: « Volentes igitur , ut hac tantum compilatione universi utantur in iudiciis et in scholis, districtius pro- hibemus, ne quis praesumat aliam facere absque auctoritate Sedis Apo- stolicae speciali ». Qua constitutione, ut patet, etiam authenticis Inno- centii III et Honorii III Compilationibus publica auctoritas adempta est omnis.

Sed, quatuor et sexaginta post annos, cum leges satis multae iden- tidem latae essent, quae extra quinque Decretalium Libros consiste- rent, Bonifacius VIII quinque iis libris sextum adiecit, eadem huic vi et auctoritate collata, qua Gregorii IX Decretales pollebant. « Sa- crosanctae Romanae Ecclesiae - haec Bonifacius in bulla promulga- tionis die 3 mensis maii an. 1298 data - quam imper scrutabitis divinae providentiae altitudo universis , dispositione incommutabili, praetulit ecclesiis, et totius orbis praecipuum obtinere voluit magistratum, regi- mini praesidentes , curis sollicitamur coptinuis et assidua meditatione urgemur ut, iuxta creditae Nobis dispensationis officium, subditorum com- modis, in quorum prosperitate utique prosperamus, iugi, quantum Nobis ex alto concessum fuerit, sollicitudinis studio intendamus. Amplectimur quippe voluntarios, pro ipsorum quiete, labores, et noctes quandoque trans- imus insomnes, ut scandala removeamus ab ipsis. Et quas humana natura (novas semper deproperans edere formas) lites quotidie invenire conatur, nunc antiquorum declaratione, nunc vero novorum editione iurium, prout Nobis est possibile, reprimamus. Sane cum post volumen Decretalium a felicis recordationis Gregorio Papa nono, Praedecessore Nostro, tam provide et utiliter compilatum, nonnullae ab eo et ab aliis Romanis Pon- tificibus successive super diversis dicerentur articulis editae Decretales: de quarum aliquibus, an Decretales existerent, earumque auctoribus dubi- tabatur sollicite in iudiciis et in scholis: Nos ambiguitatem et incertitu- dinem liuiusmodi, dispendium pluribus afferentem, omnino tollere ac elu- cidare volentes, quae de Decretalibus ipsis teneri, quaeve deberent in posterum refutari... Decretales huiusmodi diligentius fecimus recenseri; et tandem, pluribus ex ipsis (cum vel temporales, aut sibi ipsis, vel aliis iuribus contrariae, seu omnino superfluae viderentur) penitus resecatis, reliquas, quibusdam ex iis abbreviatis, et aliquibus in toto vel in parte mutatis, multisque correctionibus, detractionibus et additionibus factis in

XXIV

Codex luris Canonici

ipsis, in unum Librum, cum nonnullis Nostris Constitutionibus, redigi mandavimus et sub debitis titulis collocari. Quem Librum, aliis quinque Libris dicti voluminis Decretalium annectendum, Sextum censuimus nun- cupari ut idem volumen, senarium librorum, illo adiuncto, numerum comprehendens, perfectam in rebus agendis formam tribuat et in moribus disciplinam ». Qui autem maluissent, quinque Decretalium Libros, acces- sionibus adiunctis, denuo edi, quam novum confici Librum, iis sic Pon- tifex obloquitur: « Nec sine causa morem Praedecessorum Nostrorum omisimus in hac parte servare : haec enim fecimus, ne infinitos libros destrui et alios non sine maximis dispendiis, laboribus et expensis de novo fieri oporteret ». Postremo, Decretales omnes abrogat Decessorum suorum, quae in Sexto minime reperiantur nec in eo sint specialiter reservatae: « Universitati vestrae igitur per Apostolica dicta mandamus, quatenus Librum huiusmodi, cum multa maturitate digestum, quem sub Bulla Nostra vobis transmittimus , prompto suscipientes affectu, eo uta- mini de cetero in indiciis et in scholis: nullas alias, praeter illas, quae inseruntur, aut specialiter reservantur in eo, Decretales aut Constitutiones a quibuscumque Praedecessoribus Romanis Pontificibus, post editionem dicti voluminis promulgatas, recepturi ulterius aut pro Decretalibus habi- turi ».

Haud alio sane consilio permotus, Ioannes XXII sex Decretalium Libris constitutiones Decessoris sui Clementis V addidit, quae, e nomine auctoris Clementinae nuncupatae, per bullam Quoniam nulla, die 25 mensis octobris an. 1317 datam, Avenione promulgatae sunt.

Cum denique Parisiis, an. 1500, Corpus iuris canonici denuo typis mandaretur, Ioannes Chappuis, qui editionem curabat, addidit tum viginti Decretales Extravagantes loannisXXIl, quae inde ab anno 1325, in appen- dicis modum, Ciementinis apponebantur, tum septuaginta Decretales Extravagantes aliorum Pontificum, Extravagantes Communes idcirco appellatas, quod in Corpus iuris canonici communiter , appendicis instar, inseri solebant. Utrique certe Extravag antium sylloge, qua sylloge erat, Apostolicae Sedis nunquam adprobatio accessit; liquet tamen, Decre- tales in utramque collectas, cum authenticae essent et pro universa Ecclesia latae, vim legis in catholico orbe habuisse, nisi abrogatas eas esse constitisset.

Hae igitur praecipuae erant novi iuris syllogae, quibus constabat

Praefatio

xxv

Corpus luris canonici quod vocant, quamvis nonnulli negarent, Extra- vagantes Ioannis XXII et Extravagantes Communes posse in eo com- prehendi, cum Corpori iuris, privato tantum consilio, adiectae essent. Idem de cetero Corpus iuris canonici universum an. 1582 Gregorius XIII accuratissime edi iussit.

Ab anno 1500 ad Concilii Tridentini convocationem nulla cano- num sylloge, nec privata nec publica auctoritate, confecta est. Triden- tina Synodus, cui cbristianae disciplinae ab aetate media acceptae emendationem catholica debet Ecclesia, ius inchoat novissimum; illius vero Acta haberi merito possunt sylloge canonum de fide et moribus praestantissima.

Gregorius XIII, quem supra memoravimus, praeterquam quod novam Corporis iuris canonici editionem curavit, decrevit quoque ple- niorem redigi syllogen, quae pontificios complecteretur canones ante Tridentinum latos et in Corpore iuris minime comprehensos, quippe quod vel Clementinis , vel, ad summum, Extravagantibus Ioannis XXII et Extravagantibus Communibus terminabatur, ut in volumine Parisiis edito an. 1500. Rem trium Cardinalium Consilio commissam mors inter- cepit Pontificis anno 1585, post Tridentinam Synodum absolutam altero et vicesimo. Decessoris sui inceptum Sixtus V, qua solebat alacritate, perficiendum suscepit, idque muneris Cardinali Pinellio detulit, datis eidem sociis consortibusque laborum aliquot doctissimis viris; verum, cum, re adhuc infecta, Sixtus obiisset, Clementi VIII contigit, ut finem operi imponeret. Cal. enim augustis an. 1598, Cardinalis Pinellius eidem Pontifici volumen obtulit, quod inscribebatur Sanctissimi D. N. Cle- mentis Papae VIII Decretales; sed haec nova sylloge, quae tantis stu- diis et laboribus steterat, nescimus quo pacto, tum adprobatione, tum promulgatione caruit. Liber vero Septimus Decretalium, privata aucto- ritate a iurisconsulto Petro Matthaeo Ludguni editus an. 1590, etsi multis editionibus Corporis iuris canonici in Appendicem appositus, nunquam tamen ab Apostolica Sede approbatus est, quin imo in Indi- cem librorum prohibitorum est relatus.

Iacuit profecto res ad aetatem usque nostram ; nisi quod Bene- dictus XIV, Decessorum vestigia persecutus, quas primo Pontificatus

sexennio ediderat constitutiones, eas et collectas voluit et promulgavit,

»

datis litteris ad magistros et auditores Bononiensis studiorum Uni-

XXVI

Codex luris Canonici

versitatis: ea igitur pars Bullarii Benedictini quin authentica habenda sit, nemo dubitat.

Quod iuris novissimi reliquum erat, id Bullario Romano contine- batur, quod, privatorum hominum opera pluries editum, Actis Grego- rii XVI concludebatur. Adde tamen leges proximorum Pontificum, Can- cellariae Apostolicae Regulas, Sacrarum Congregationum et Tribunalium Romanae Curiae decreta et responsa. Qua in re cognitum est omnibus, responsa Congregationum Sacris Ritibus et Indulgentiis praepositarum in authenticas syllogas redacta esse.

In eiusmodi condicione, ad postremos hosce annos, ius canonicum versabatur. Ex iis autem quae diximus, perspicue apparet, saluberrimum Innocentii III, Honorii III, Gregorii IX, Bonifacii VIII et Ioannis XXII consilium, proponendi videlicet Ecclesiae sacros canones in unum colle- ctos, quos populus Christianus et facilius nosset et diligentius servaret, depositum insequentibus aetatibus fuisse, quamvis causae illud exse- quendi permanerent, immo potius procedente tempore invalescerent. Si cui enim libuisset, ante hodiernum diem, dispicere, quid Ecclesia de certo quodam disciplinae capite praescriberet, varios quidem eos fontes, quos enumeravimus, consulere cogebatur. Itaque nemo non videt quantum negotii antehac facesseret iuris canonici studium: idque erit tam manifestum quam quod maxime, si attendatur ad ea quae con- sequuntur : 1° In Bullario, in collectionibus quae Sacrarum Congregatio- num et Tribunalium ecclesiasticorum decreta et responsa continent, in Actis Synodi Tridentinae, in Actis Romanorum Pontificum qui Grego- rio XVI successerunt, unus servatur ordo temporis; in Gratiani De- creto vix ullus; mancus denique et imperfectus in aliis Corporis iuris canonici partibus; exempli gratia, de iis quae sacram ordinationem impediunt, quod est argumentum satis involutum, agitur libris I, III et IV, tum minus plene et perfecte, tum sine ullo rerum contextu. 2° Ex documentis, quae in fontibus iuris canonici afferuntur, haud pauca omni carent utilitate, et saepe impedimento sunt ad iuris canonici stu- dium, utpote quae vel easdem res crebro recinunt vel legem proprii nominis nullam habent. 3° Documenta quaedam responsionem exhibent pro singulari casu datam, ex qua quidem legem communem seu gene- ralem colligi et exprimi oporteat; multa igitur in eiusmodi documentis supervacanea, multo plura, eademque saepe ardua, labori privato re-

Praefatio

XXVII

licta. 4° De certis quibusdam capitibus lex canonica omnino silebat; quapropter confugiendum erat vel ad ius romanum (ut, ex. gr., ad sta- tuendum quonam spatio temporis consuetudo praescriberetur), vel ad iurisprudentiam, vel ad consuetudinem, vel ad doctorum sententias (ut, ex. g., in notione quasi-domicilii definienda). 5° Leges complures, etsi contraria consuetudine aut legibus postea latis abrogatae erant pro catholico orbe universo vel ita pro maiore eius parte ut leges particu- lares factae essent, exstabant tamen adhuc in fontibus, maximamque studiosorum mentibus perturbationem afferebant. Ut exemplo rem con- firmemus, in iure communi decernebatur Episcopos a canonicorum ordine esse deligendos, et capita fere omnia tituli De Electionibus ad hanc eligendi rationem pertinent, quanquam ea hodie non obtinet nisi in paucis Germaniae et Helvetiorum dioecesibus; legitimi ritus, qui in iudiciis ecclesiasticis servandi erant ad praescripta tum alterius Decre- talium Gregorii IX Libri, tum Sexti, magnam partem obsoleverunt; Con- cordata, quae, post absolutum Corpus iuris canonici , Apostolica Sedes cum rerum publicarum Gubernatoribus iniit, ius commune aliqua ex parte immutarunt.

Quae cum ita essent, merito videbatur haud secus definiri ius canonicum posse, atque Livius ius romanum appellaverat, « immensum aliarum super alias coacervatarum legum cumulum » (1. III, c. 34) ; nec profecto mirari licebat, quod ii ipsi, qui ad sacrorum canonum studia se totos contulissent, haud raro ignorarent utrum lex de hac aut illa re exsisteret necne, aut dubitarent an aliqua lex vigeret adhuc vel quo sensu accipienda esset, etiamsi de rebus ageretur quae maximi essent momenti et ad usum pertinerent. Quare iuri canonico perdi- scendo dare operam, siquidem non e rivulis sed e fontibus plenam eius doctrinam haurire placuisset, pauci tantum e clero poterant, quibus videlicet et natura ad eiusmodi studia proclivis et otium et magna librorum copia esset, cum, contra, Gaelestinus Papa, ut in Gratiano legimus, haec ad Episcopos Apulos et Calabros scriberet: « Nulli sacer- dotum liceat sacros canones ignorare, nec quidquam facere quod Patrum possit regulis obviare »; et Gregorius IX, 1. 1, tit. % De Constitutionibus : « Canonum statuta custodiantur ab omnibus , et nemo in actionibus vel iudiciis ecclesiasticis suo sensu, sed eorum auctoritate ducatur ». Nostra etiam aetate eiusmodi studia Apostolica Sedes commendare non destitit,

XXVIII

Codex luris Canonici

et conquesta praecipue est, quod praecepta hac de re data in pluribus dioecesibus neglegerentur. Quanquam fatendum causam eiusmodi vel ignorationis vel neglegentiae magna ex parte fuisse statum quo, ut dixi- mus, ius erat canonicum.

Huc denique aliud accedit non minoris momenti, idest nonnullas leges ecclesiasticas, initio prudentissime latas, mutatis rerum temporum- que condicionibus, factas fuisse aut ad exsequendum difficiles aut minus ad animorum salutem conducibiles: videbantur igitur necessario emen- dandae, quemadmodum Ecclesia, ut est societas pro hominibus consti- tuta, facere in causis haud dissimilibus consuevit. Constat, ex. gr., Con- cilium Lateranense IV impedimentum ex consanguinitate in linea col- laterali idcirco ad quartum contraxisse gradum, quia « in ulterioribus gradibus iam non potest , absque gravi dispendio , prohibitio generaliter observari »; at vero, eadem de causa, non pauci, postremis hisce tem- poribus, opinabantur, eiusmodi impedimentum ad tertium gradum contrahi oportere. Postulabatur itidem undique ut rectius atque ad nostram aetatem accommodatius temperarentur tum leges, quae decreto Tametsi accesserunt, tum quae de ieiunio et abstinentia vigebant, et ita porro.

Quae qui omnia perpenderit, mirari iam desinet, quare et iuris canonici cultoribus et plurimis catholici orbis Episcopis iamdudum esset persuasum, ius canonicum nova quadam ratione esse tandem ali- quando ordinandum.

Communium votorum interpretes praestiterunt se Patres Concilii Vaticani. Episcopi enim, inde ab an. 1865, cum ad litteras rescriberent ab Apostolica Sede de Concilio Oecumenico Romae habendo datas, Pon- tificem Maximum rogarunt, vellet rem, quae tantam paritura esset Ecclesiae utilitatem, considerare; deque eadem, cum in Concilium coi- verunt, postulata deferre cunctati haud sunt.

Primi de sacris canonibus in unum apte redigendis postularunt Neapolitanae dicionis Episcopi: « Novum iuris canonici Corpus conficere necesse esse videtur; ac vel in primis quoad processum causarum: qui magis ac magis expeditior sit ».

Eos exceperunt plurimi ex Galbarum Episcopis: « Evidentissimum est et ab omnibus iamdiu agnitum et ubique conclamatum, iuris canonici aliquam revisionem et reformationem necessariam esse valdeque urgentem;

Praefatio

XXIX

siquidem, ob tam multiplices gravesque rerum et societatis humanae muta- tiones, leges permultae, quaedam inutiles, aliae observatu impossibiles aut difficillimae evaserunt. De innumeris quoque canonibus ambigitur, utrum adhuc vigeant, necne. Demum per tot saeculorum decursum ita excrevit legum ecclesiasticarum numerus et leges illae in ingentibus iuris Collectionibus adeo cumulatae sunt, ut aliquo sensu dicere possimus: Obruimur legibus. Hinc fit ut studium iuris canonici infinitis prope et inextricabilibus difficultatibus implicetur, controversiis ac processibus latis- simus locus pateat; et conscientiae mille anxietatibus angantur et in con- temptum legis impellantur.

« Concilium igitur ad grande hoc et necessarium opus reformationis iuris canonici attendere omnino optandum est; quod ut convenienter fiat :

« 1° Concilium per seipsum decerneret praecipuos et magis urgentes reformationis articulos, simulque indicaret qua mente et quonam gene- rali conceptu reformatio iuris peragi debeat.

« 2° Institueretur Congregatio aliqua specialis doctissimorum theolo- gorum et canonistarum, simul et virorum maxime practicorum et ex omnibus assumptorum nationibus, qui universum ius canonicum atten- tissima revisione introspicerent et, reiectis quae reiicienda, modificatis quae modificanda, additis quae addenda viderentur, novum Corpus iuris conficerent, quod statui praesenti Ecclesiae aptius accommodatum, titulis, capitibus et articulis iuxta materiarum ordinem digestum huic Concilio vel alteri proximo convocando, examinandum sanciendumque proponeretur ».

Haec deinde Germaniae Episcopi: « Quia autem in Corpore iuris canonici permulta inveniuntur praescripta, quae in praesentiarum non amplius habent vigorem, maxime optandum est, ut nova collectio fiat eorum canonum, qui adhuc vigent, omissis omnibus, qui iam abrogati esse digno- scantur ».

Concinebant Belgarum Episcopi : « Expleto Concilio Vaticano com- mittere velit Sanctissimus Dominus viris in sacris canonibus versatis munus redigendi integrum complexum legum ecclesiasticarum in novum Codicem hodiernae praxi accommodatum, et in varios titulos, capita, eic., pro materiarum varietate distributum ».

Tum vero Archiepiscopi et Episcopi ex provinciis ecclesiasticis Quebecensi et Halifaxiensi : « Postulatum ut totius iuris ecclesiastici, curante Summo Pontifice, peracto Concilio Vaticano, fiat Codificatio cum

XXX

Codex luris Canonici

iis additionibus, quae praesenti rerum statui utiliores et accommodatiores videbuntur.

« Rationes postulati: 1° Facilior et communior evaderet cognitio huius iuris, quae nunc pene innumeris constitutionibus et canonibus constat. 2° Multa in desuetudinem abierunt, vel impossibilia facta sunt, vel in maxi- mum Ecclesiae bonum mutari possunt ».

Deinde plures Italiae mediae Episcopi : « Ne studiosis scientiae cano- nicae iter scabrosum nimis peragendum sit, ob molem earum legum , quae iam obsolevere, petunt ut Corpus iuris canonici quam diligentissime reco- gnoscatur ».

Tres denique et triginta ex variis orbis regionibus Episcopi huic postulato subscripserunt: « Ut ecclesiasticae leges in mores, in vitam, in instituta Christianorum populorum suam cumulate exserant efficacitatem, nihil profecto accommodatius est nihilque opportunius, quam si sapienti ordine digestae in unum codicem colligantur, ad cuius normam sacrum ius et dicatur in foro et tradatur in scholis et in usus quotidianos reli- giose deducatur. Quod cum probe sentirent Romani Pontifices nullo tem- pore commiserunt ut ipsorum vigilantia et prudentia in hac parte deesset. Huc sane spectavit Innocentius III, huc Honorius 111, quorum in curan- dis Decretalium Collectionibus electissimae curae praeclara adhuc monu- menta suppetunt. Quem vero latet de sacra iurisprudentia quam bene meruerit Gregorius IX, cuius auspiciis et ope et auctoritate amplissimus Pontificii iuris codex editus est? Neque minor habenda est gratia Boni- facio VIII, qui opus Gregorii uberrima atque in primis opportuna acces- sione ditavit, perfecit.

« Sed hae providae curae Summorum Pontificum, quamvis superiorum temporum commoditati plane satis fuerint, aliquid tamen aetate nostra desiderare patiuntur. Neque mirum cuiquam esse debet, si parumper con- sideret disciplinares leges variae temporum conditioni sic accommodari oportere, ut labentibus annis immutentur, novisque obvenientibus causis augeantur. Quare plures Romanorum Pontificum Constitutiones Decre- taque Conciliorum in Corpus iuris canonici nondum illata sunt, quae tamen dispersa non evagari diutius, cum indiciorum, tum scientiae iuris magnopere interest. Nam quamdiu in pluribus documentis, veluti dis- iecta corporis membra, sparsim circumferuntur, difficile est , qua late patet Christianus orbis, rite a cunctis dignosci; et si dignoscantur , opus

Praefatio XXXI

est exquisita admodum notitia circumstantiarum (quae est paucorum) ad declinandam rerum atque temporum in iis interpretandis confu- sionem.

« Haec omnia mature cogitantibus subiit demisse atque enixe petere a Sanctissimo Domino Nostro Pio IX, ut, adhibita opera atque ingenio virorum huius temporis doctissimorum, novum iuris canonici codicem dige- rere et Apostolica auctoritate edere non gravetur. Opus sane arduum; sed quo plus difficultatis habet, eo magis est tanto Pontifice dignum ».

Cuius quidem rei necessitatem cum ipsa Apostolica Sedes haberet compei tam, facere certe non poterat quin tot Ecclesiae Pastorum votis et postulationibus concederet, in iis saltem quae ad disciplinam propius pertinerent et magis urgere viderentur. Eo utique consilio Pius IX per constitutionem Apostolicae Sedis censurarum latae sententiae numerum imminuit; Leo XIII constitutiones dedit Officiorum et Conditae a Chri- sto, quarum altera aequius et accuratius librorum editioni et prohibi- tioni consulebat, altera decernebat quibus regendae essent legibus Con- gregationes religiosae votorum simplicium; Sacra denique Congregatio EE. et RR. die 11 iunii an. 1880 Instructionem edidit « de modo quo Deconomice procedere debent Curiae ecclesiasticae in causis disciplina- *ibus et criminalibus clericorum ». Reliqua tamen iuris praescripta cum n eo statu mansissent, quo ante, Episcopi plerique et nonnulli etiam Durpurati Patres Apostolicae Sedi instabant adhuc, ut ius canonicum unendaretur et in aptiorem componeretur ordinem, capto a recentio- ibus omnibus civitatibus exemplo, quemadmodum Gregorius IX lusti lianum imitari non dubitaverat.

Pius fel. rec. Papa X, qui, ante quam Pontificatum iniret, probe •erspexerat quam praeclara Ecclesiae emolumenta eiusmodi emendatio- olliceretur, arbitratus tempus iam esse tanti operis initia facere, con- ocatis haud semel, ineunte mense martio an. 1904, S. R. E. Cardina- bus qui in Urbe degebant, ut eos de proposita re sententiam rogaret, um Eminentissimi ii viri consilium probassent, datis die 19 eius- em mensis ad orbem catholicum litteris Arduum sane munus, nun- iavit, quod iam dudum in communibus fuisset optatis, id velle se, ut universae Ecclesiae leges, ad haec usque tempora editae, lucido rdme digestae , in unum colligerentur, amotis inde quae abrogatae essent ut obsoletae, aliis, ubi opus fuisset , ad nostrorum temporum conditio-

XXXII

Codex luris Canonici

nem propius aptatis ». Quod ut recte ad effectum deduceretur, motu proprio, certa scientia et matura deliberatione, haec decrevit quae se- quuntur :

« 1. Consilium, sive, ut aiunt, Commissionem Pontificiam constitui- mus, quam penes erit totius negotii moderatio et cura, eaque consta- bit ex nonnullis S. R. E. Cardinalibus , a Pontifice nominatim desi- gnandis.

« II. Huic Consilio ipse Pontifex praeerit et, Pontifice absente, Car- dinalis decanus inter adstantes.

« III. Erunt praeterea iusto numero Consultores, quos Patres Cardinales e viris canonici iuris ac theologiae peritissimis eligent, Pontifice probante.

« IV. Volumus autem universum Episcopatum, iuxta normas oppor- tune tradendas, in gravissimum hoc opus conspirare atque concurrere.

« V. Ubi fuerit constituta ratio in huiusmodi studio sectanda, Con- sultores materiam parabunt suamque de ipsa sententiam in conventibus edent , praeside illo, cui Pontifex mandaverit Consilii Cardinalium esse ab actis. In eorum deinde studia et sententias PP. Cardinales matura deli- beratione inquirent. Omnia denique ad Pontificem deferantur, legitima approbatione munienda ».

i

Interea, ut Episcopi universi, quemadmodum litteris, quas memo- ravimus, statuerat, ad tam grande tamque arduum opus conspirarent quod in totius Ecclesiae bonum apparabatur, primum omnium Pontifex id curavit, ut Cardinalis a publicis Ecclesiae negotiis, datis ad omnes et

singulos catholici orbis Archiepiscopos litteris die 25 martii eiusdem anni,

9

iisdem mandaret, ut, auditis Suffraganeis suis aliisque, si qui essent, j Ordinariis qui Synodo provinciali interesse deberent, quamprimum, idest non ultra quatuor menses a receptis litteris, Sanctae Sedi paucis refer- ! rent an et quaenam in vigenti iure canonico, sua eorumque sententia, immutatione vel emendatione aliqua prae ceteris indigerent. Praeterea singularum nationum Episcopis ius tribuebatur ut unum vel alterum virum, sacrorum canonum ac theologiae scientia praestantem, communi consensu electum, atque ipsorum Episcoporum sumptibus alendum, Romam mitterent, qui Consultorum coetui adscriberetur. Quod si mallent, possent item Episcopi unum ex iliis designare, qui iam a Patribus Cardinalibus inter Consultores adnumerati essent, eique sua optata transmittere cum Consultorum coetu communicanda; vel

Praefatio

XXXIII

etiam aliquem e sua natione nominare, qui, licet extra Urbem commo- rans, per epistolas Consultoribus adiutricem operam praestiturus esset. Quid vero ea de re concordi animo consilii cepissent, Episcopi singu- larum nationum per digniorem vel antiquiorem ex iis Sanctam Sedem certiorem redderent.

Tum vero Pontifex Consilium seu Commissionem , de qua in litteris Arduum sane munus , constituit, in eam que adscivit Patres Cardinales Seraphinum Vannutelli, Antonium Agliardi, Vincentium Vannutelli, Franciscum Satolli, Marianum Rampolla dei Tindaro, Hieronymum M. Gotti, Dominicum Ferrata, Franciscum a Paula Cassetta, Franci- scum Desideratum Mathieu, Casimirum Gennari, Beniaminum Cavic- chioni, Andream Steinhuber, Franciscum Segna, Iosephum Calasan- ctium Vives y Tuto, Felicem Cavagnis et Raphaelein Merry dei Val. Haud ita multo post, quo res celerius et expeditius procederet, delibe- ravit Pontifex aliud peculiare Consilium instituere, inque illud Patres Cardinales cooptavit Dominicum Ferrata, Felicem Cavagnis, Beniami- num Caviccbioni, Casimirum Gennari et Iosephum Calasanctium Vives y Tuto ; iis vero, morte interceptis, suffecit deinceps Cardinales Sebastia- num Martinelli, Caietanum De Lai, Basilium Pompili, Caietanum Bisleti, Gulielmum van Rossum, Vincentium Vannutelli, Michaelem Lega et Philippum Giustini.

Delegit autem Pontifex Cardinalem Petrum Gasparri, tum Archie- piscopum titulo Caesariensem et a Secretis Sacrae Congregationis extra- ordinariis Ecclesiae negotiis praepositae, qui ei Consilio esset ab actis : totum simul opus, quod cancellariae vocant, eidem Sacrae Congre- gationi; curam vero quaecunque occurrerent edendi officinae typogra- phicae Vaticanae demandavit.

Pontificium Consilium id in primis studuit, ut idoneos adscisceret sibi, Romano Pontifice probante, Consultores; delegit vero tum ex peritissi- mis Romanae Curiae Praelatis, tum ex egregiis cleri regularis sodalibus, tum ex aliis sacrarum disciplinarum cultoribus, ita quidem, ut ex iis omnibus, et italis et externis, frequens brevi amplissimumque Colle- gium coalesceret, cui, de mandato Pontificis, praefuit idem Cardinalis Gasparri.

Quo autem expeditius negotium conficeretur, peculiares duo e gremio ipsius Collegii eliciti constitutique sunt Coetus seu Commissiones quas

Codex luris Canonici. c

XXXIV

Codex luris Canonici

vocant, quae tam diligentem studiosamque in canones expendendos apteque redigendos contulerunt operam, ut exspectationem . omnem expleverint. Id tamen nullo pacto obstitit, quominus, quotiescumque pars aliqua Codicis potissima ad finem perducebatur, eius exempla ad omnes aeque Consultores mitterentur, ut si quis eorum aliquid animad- versione dignum reperisset, id scripto significaret. Ceterum, praeter Con- sultores, confectionem operis complures tum itali tum externi cano- nistae ac theologi, titulo Collabor atores, etsi extra Urbem degebant, egregie adiuvarunt.

Peculiaribus Coetibus seu Commissionibus ita constitutis, lex quaedam propria condita est et a Summo Pontifice die 11 mensis aprilis eiusdem anni adprobata, qua praefinitae sunt normae, ad quas gravissimum expli- caretur opus iidemque Coetus operam suam dirigerent. Ea quoque lege cavebatur, ut Instituta ecclesiastica vel religiosorum virorum e suis bibliothecis et tabulariis, si qui peterentur libri, eos sine mora suppe- ditarent, quibusvis interdictis aut censuris, Pontificis auctoritate, una huius negotii causa sublatis; itemque ut Consultores, servitio chori addicti, ne spatium sibi ad officium implendum deesset neve e mu- neris sui perfunctione quicquam detrimenti caperent, quibus horis conventus agerentur, choro abessent, et tamen distributiones ipsas, quas inter praesentes vocant, lucrarentur.

Cum sensim desiderata Episcoporum, Pontificis voluntati ita obse- quentium, ad Apostolicam Sedem perferrentur, eaque diligenter excussa, in Consultorum commodum, in unum cogerentur, disceptatum est, quae- nam totius materiae divisio facienda esset, decretumque eam adhiberi divisionem, quae, generatim inspecta, dici merito potest tralaticia in iure canonico, hac tamen lege, ut partitio eiusmodi ad tempus recepta haberetur, uti quaedam operis adumbratio, liceretque eam, quemadmo- dum necessitas postulasset, tum emendari, cum, absoluto Codice, clarius appareret quo demum ordine res disponendae forent.

Nulla mora interposita, e Consultoribus et Collaboratoribus delecti sunt qui singulas meditarentur et appararent Codicis partes, de quibus deinde in peculiaribus Coetibus esset disputandum. In quos delectus cecidit, ii, quod hic meminisse gaudemus, libentissimo obtemperarunt animo. Quodvis schematis caput, ex. gr., de baptismo, de sepultura eccle- siastica, etc., binis commissum est Consultoribus vel Collaboratoribus

Praefatio

xxxv

aut, si quando rei gravitas postula sset, etiam ternis et quaternis, sic tamen, ut alter nomen alterius vel aliorum, qui eadem de re scribe- rent, ignoraret. Hi quidem ad alterutrum Coetum seu Commissionem, cui scripta sua excutienda deferebantur, legitime pertinebant; omnibus autem, pontificio adstrictis secreto, dies condicebatur, quem ante diem tradere Emo Cardinali Gasparri votum suum tenebantur.

Haec vero, lege, quam memoravimus, propria, Consultoribus et Col- laboratoribus generatim praescripta erant:

« I. Ut Codex eas tantummodo leges complecteretur, quae discipli- nam spectant. Nihil tamen prohibebat, quominus in Codice principia quaedam attingi possent aut deberent, quae ad ius naturae vel ad ipsam Fidem referrentur.

« II. Ut Consultor, aliusve operis ordinator, Ecclesiae leges de disci- plina, omissis obsoletis aut abrogatis, diligenter exquireret ex Corpore iuris, ex Tridentino Concilio, ex Actis Romanorum Pontificum et ex decretis Sacrarum Congregationum Romanarum aut Tribunalium Eccle- siasticorum; eas autem in canones redigeret, qui solam legum partem dispositivam continerent quique possent, si expedire videretur, in para- graphos subdividi.

« III. Ut in canonibus redigendis Consultor, aliusve operis ordina- tor, e documentis excerpta verba, quantum posset, fideliter referret, bre- vitati simul et perspicuitati studeret, alias eorundem documentorum partes rebus declarandis aptas adderet, paginis, volumine, editione accu- rate adnotatis.

« IV. Ut Consultor, aliusve operis ordinator, in re gravi et ad usum pertinente, inter varias doctorum opiniones, certam proponeret ac defi- nitam sententiam.

« V. Quod si Consultor, aliusve operis ordinator, opportunum duxis- set aut necessarium in iure vigente immutare aliquid, canonem quidem redigeret, admonens agi de immutatione, cuius rationes breviter exhi- beret. Idem praestaret, si quid novi putasset inducendum.

« VI. Idem latino sermone uteretur, eoque digno, quantum liceret, sacrarum maiestate legum, in iure romano tam expressa feliciter ».

Secundum hanc studiorum rationem, peculiares Coetus opus aggressi sunt die 13 mensis novembris an. 1904. Alter conveniebat feria quinta, alter die dominico uniuscuiusque hebdomadis, alia re alii Coetui ad

XXXVI

Codex luris Canonici

disceptandum commissa. Praeses vero de singulis canonibus, in quolibet voto typis exscripto propositis, Consultores, alium ex alio, sententiam rogabat, quam cum quisque libere aperuisset, qui ab actis erat diligen- tissime perscribebat. Nemo non videt, si eadem res, nulla mutatione indu- cta, sequenti hebdomade ad singulos Coetus delata esset, futurum profe- cto uisse, ut et disputatio in idem confuse recideret et inceptum minus progrederetur. Quare, ad cunctationem omnem devitandam, Praeses ipse ex variis canonum schematibus, ratione habita votorum et sententiarum cuiusque Consultoris, iisque additis aut deletis quae addenda delendave sibi viderentur, unum schema mature conficiebat, ut, cito typis exscri- ptum, posset stati m a Consultoribus domi perpendi et insequenti hebdo- made communiter disceptari. Et ita porro, donec Consultores de formula canonis componenda inter se consensissent. Quapropter nihil in novo Codice legitur, quod non quater vel quinquies, eo modo quo diximus, disceptatum sit, immo etiam et decies et duodecies, si quid occurrisset difficultatibus implicitum. Quod si forte in aliquo canone definiendo communis deerat consensus, ad sententiam maioris partis vel ad iuris constituti normam canon redigebatur, subiecta tamen sententia vel mino- ris partis vel a iure constituto aliena. Schema, ita a peculiari Coetu compositum, ad universos Collegii Consultores mittebatur, ut suam quis- que sententiam scripto aperirent et hoc, intra certum quoddam temporis spatium, ad Emum Card. Gasparri perferendum curarent. Tandem, de schemate deque subiectis totius Consultorum Collegii animadversionibus, quas idem Card. Gasparri ante perpenderat, Emi Patres e peculiari Con- silio, de quo supra diximus, bis saltem cognoscebant suum que postremo ferebant suffragium.

Interea, cum novi Codicis partes gradatim ad finem adducerentur, Summus Pontifex Pius X praecepit, ut de confecto opere Episcoporum totius catholici orbis iudicium exquireretur, itemque Praelati omnes regularium Ordinum, qui legitime ad Oecumenicum Concilium vocari solent, sententiam rogarentur. Allatis igitur ad Antistites eos omnes tum primo et 'altero Codicis libro, tum deinde tertio et quarto, tum denique quinto, admoniti ii sunt, volumina, condicto tempore, remittere ad Apostolicam Sedem vellent, additis iis scripto animadversionibus quas opportunas iudicassent. Quae quidem, postquam Emus Card. Ga- sparri rite eas expenderat inque unum collegerat, ad Emos Partes e

Praefatio

xxxvii

peculiari Consilio delatae sunt, qui viderent, nunquid, respectis qua- tenus liceret Episcoporum optatis, esset in canonibus immutandum.

Dum ita Codex continenti labore retractaretur, gravissimi interci- derunt eventus, exarsit videlicet teterrimum hoc bellum, quo Europa fere omnis conflictatur, et sanctissima functus est vita, cum maerore luctuque catholici orbis universi, Summus Pontifex Pius X, quo auctore atque auspice grande Codicis redigendi opus adornari coeptum est. Etsi vero Pontificis obitus vehementissimumque belli incendium, quo post menses decem Italia ipsa conflagravit, moram incepto attulit, evecto tamen feliciter ad Petri Cathedram Benedicto Papa XV, laetissima afful- sit spes fore, ut brevi opus absolveretur, cum Beatissimus Pater, inde a Pontificatus sui primordiis, idipsum cupere et velle se significanter manifestasset. Itaque, ipsomet Pontifice patrono et moderatore, ita in re provehenda perseveratum est, ut, ineunte tertio Pontificatus anno, prospere atque e sententia finis novo Codici imponeretur.

Quem Beatissimus Pater cum maturo iudicio expendisset et pro- basset, constitutione Providentissima Mater Ecclesia, die festo Pente- costes (27 maii) an. mcmxvii data, promulgavit, eumque decrevit vim legis pro universa Ecclesia habiturum esse a die festo Pentecostes (19 maii) insequentis anni mcmxviii.

En igitur novus iuris canonici Codex, typis Vaticanis editus, in quo, ad nitorem editionis quod spectat, nihil plane desideratur. Acce- dunt ad canones, in extrema quaque pagina, notae, quae varios indicant fontes unde ii eliciti sunt: qua in re vix animadvertere attinet, canones haud semper cum suis fontibus omni ex parte in sententia congruere. Quod praecipue de canonibus poenalibus Libri V intelligatur dictum, ubi antiquae leges poenales allegantur, quamvis poenae quas adnexas habent, a poenis in novis canonibus sancitis saepe discrepent. Fontes in hac Codicis editione - praemissis illis, qui ex antiquo Corpore iuris canonici et ex Conciliis Oecumenicis hausti sunt -, auctoritatis, in eadem vero specie temporis ordine dispositi, puncto cum virgula (;) distin- guuntur, nisi de eadem causa apud eandem S. Congregationem retractata agatur. Quorum quidem fontium edentur, quam primum fieri poterit, unice in studiosorum commodum, Collectanea; hisce tamen nec vetus Corpus iuris canonici nec Synodi Tridentinae Acta nec librorum litur- gicorum praescripta continebuntur.

XXXVIII

Codex luris Canonici

Sic tandem aliquando, Deo iuvante, opera a tot doctissimis viris duodecim solidos annos in rem collata, catholico nomini universo pri- mus ecclesiasticarum legum Codex datus auspicato est. Eius vero pro- mulgationem Summus Pontifex Benedictus XV, quem Deus diutissime sospitet, iure confidit religiosae disciplinae firmandae esse summopere profuturam. Quod utinam faxit benignissimus Deus, Beata Virgine Maria, eius Sponso S. Iosepho, universae Ecclesiae Patrono, et SS. Apostolis Petro et Paulo deprecatoribus.

VENERABILIBUS FRATRIBUS

ET DILECTIS FILIIS

PATRIARCHIS, PRIMATIBUS, ARCHIEPISCOPIS, EPISCOPIS ALIISQUE ORDINARIIS

AC PRAETEREA

CATHOLICARUM STUDIORUM UNIVERSITATUM AC SEMINARIORUM DOCTORIBUS ATQUE AUDITORIBUS.

BENEDICTUS EPISCOPUS

SERVUS SERVORUM DEI AD PERPETUAM REI MEMORIAM.

rovidentissima Mater Ecclesia, ita a Conditore Christo con- stituta, ut omnibus instructa esset notis quae cuilibet per- fectae societati congruunt, inde a suis primordiis, cum, Domi- nico obsequens mandato, docere ac regere omnes gentes incepit, aggressa est iam tum sacri ordinis virorum christianaeque plebis disciplinam datis legibus moderari ac tueri.

Procedente autem tempore, praesertim cum se in libertatem vindicavit et per maiora in dies incrementa latius ubique est propagata, ius ferendarum legum proprium ac nativum evol- vere atque explicare nunquam destitit, multiplici ac varia de- cretorum copia per Eomanos Pontifices et Oecumenicas Synodos, pro re ac tempore, promulgata. Hfece vero legibus praeceptisque tum cleri populique Christiani consuluit regimini sapienter, tum ipsam, ut historia testatur, rei publicae utilitatem civilem- que cultum mirifice provexit. Neque enim solum barbararum gentium leges curavit Ecclesia abrogandas ferosque earum mo- res ad humanitatem informandos, sed ipsum quoque Romano- rum ius, insigne veteris sapientiae monumentum, quod ratio scripta est merito nuncupatum, divini luminis auxilio freta, tem- peravit correctumque christiane perfecit, usque adeo ut, instituto rectius ac passim expolito privato et publico genere vivendi, sive aetate media sive reoentiore materiam legibus condendis satis amplam paraverit.

XL

Codex luris Canonici

Verum enimvero, quod ipse fel. rec. Decessor Noster Pius X, Motu proprio « Arduum sane », d. xvi Kal. Apr. a. mcmiv edito, sapienter advertit, temporum conditionibus hominumque neces- sitatibus, prout rerum natura fert, immutatis, ius canonicum iam suum finem haud expedite persequi omni ex parte visum est. Saeculorum enim decursu, leges quamplurimae prodierant, quarum nonnullae aut suprema Ecclesiae auctoritate abrogatae sunt aut ipsae obsoleverunt; nonnullae vero aut pro conditione temporum difficiles ad exsequendum, aut communi omnium bono minus in praesenti utiles minusve opportunae evaserunt. Ac- cedit etiam, quod leges canonicae ita numero creverant, tam disiunctae dispersaeque vagabantur, ut satis multae peritissi- mos ipsos, nedum vulgus, laterent.

Quibus de causis, idem fel. rec. Decessor Noster, statim ac Pontificatum suscepit, secum ipse reputans quanto foret usui, ad disciplinam ecclesiasticam restituendam firmandam, si gra- vibus illis, quae supra enarravimus, incommodis sollicite mede- retur, consilium iniit universas Ecclesiae leges, ad haec usque tempora editas, lucido ordine digestas in unum colligendi; amo- tis inde quae abrogatae iam essent aut obsoletae ; aliis, ubi opus esset, ad nostros praesentes mores opportunius accommodatis 1 ; aliis etiam, si quando ne, cesse esse aut expedire videretur, ex novo constitutis. Rem sane perarduam post maturam delibera- tionem aggressus, cum sacrorum Antistites, quos Spiritus San-

m

ctus posuit regere Ecclesiam Dei, eadem super re consulere, eorumque mentes plane cognoscere omnino oportere iudicasset, primum omnium id curavit ac voluit, ut Cardinalis a Publicis Ecclesiae Negotiis, datis litteris ad VV. FF. singulos Catholici Orbis Archiepiscopos, iisdem committeret ut « auditis Suffla- ti ganeis suis aliisque, si qui essent, Ordinariis qui Synodo Pro- « vinciali interesse deberent, quamprimum huic Sanctae Sedi « paucis referrent an et quaenam in vigenti iure canonico, sua « eorumque sententia, immutatione vel emendatione aliqua « prae ceteris indigerent » 2.

1 Gf. Motu proprio « Arduum sane ».

2 Gf. Epistolam « Pergratum mihi » die 25 Martii 1904.

Constitutio Apostolica

XLl

Postea, compluribus viris disciplinae canonum peritissimis sive ex Urbe Roma sive variis e nationibus in consortium labo- rum accitis, mandatum dedit dilecto filio Nostro Petro S. R. E. Cardinali Gasparri, tum Archiepiscopo Caesariensi, ut Consulto- rum operam dirigeret, perficeret, ac, si opus esset, suppleret. Coetum deinde, sive, ut aiunt, Commissionem S. R. E. Cardina- lium constituit, in eamque cooptavit Cardinales Dominicum Fer- rata, Casimirum Gennari, Beniaminum Cavicchioni, Ioseph Ca- lasanctium Vives y Tuto et Felicem Cavagnis, qui, referente eodem dilecto filio Nostro Petro S. R. E. Cardinali Gasparri, pa- ratos canones diligenter perpenderent eosque, iudicio suo, im- mutarent, emendarent, expolirent \ Cum autem quinque ii Viri, alius ex alio, obiissent, in eorum locum suffecti sunt dilecti filii Nostri S. R. E. Cardinales Vincentius Vannutelli, Caietanus De Lai, Sebastianus Martinelli, Basilius Pompili, Caietanus Bisleti, Gulielmus van Rossum, Philippus Giustini et Michael Lega, qui mandatum sibi negotium egregie expleverunt.

Postremo, prudentiam auctoritatemque cunctorum in Epi- scopatu venerabilium Fratrum iterum exquirens, ad ipsos item- que ad omnes Regularium Ordinum Praelatos, quotquot ad Oecumenicum Concilium legitime vocari solent, novi Codicis iam digesti et adornati, antequam promulgaretur, singula ad sin- gulos exemplaria mitti iussit, ut suas quisque animadversiones in paratos canones libere patefacerent1 2.

Verum, cum interea immortalis memoriae Decessor Noster, complorante Catholico Orbe universo, de vita decessisset, id con- tigit Nobis, Pontificatum secreto Dei consilio ineuntibus, ut Ec- clesiae Nobiscum docentis sic undique collecta suffragia debito cum honore exciperemus. Tum demum, novum totius canonici iuris Codicem, iam pridem in ipso Concilio Vaticano a pluribus sacrorum Antistitibus expetitum, et abhinc duodecim solidos annos inchoatum, in omnes suas partes recognovimus, approba- vimus, ratum habuimus.

1 Gf. Motu proprio « Arduum sane ».

2 Gf. Epistolam « De mandato » die 20 Martii 1912.

XLII

Codex luris Canonici

Itaque, invocato divinae gratiae auxilio, Beatorum Petri et Pauli Apostolorum auctoritate confisi, motu proprio, certa scientia atque Apostolicae, qua aucti sumus, potestatis pleni- tudine, Constitutione hac Nostra, quam volumus perpetuo va- lituram, praesentem Codicem, sic ut digestus est, promulgamus, vim legis posthac habere pro universa Ecclesia decernimus , iubemus , vestraeque tradimus custodiae ac vigilantiae ser- vandum.

Ut autem omnes, ad quos pertinet, probe perspecta habere possint huius Codicis praescripta antequam ad effectum addu- cantur, edicimus ac iubemus ut ea vim obligandi habere non incipiant nisi a die Pentecostes anni proxime venturi, idest a die decima nona mensis Maii anni millesimi nongentesimi duo- devicesimi.

Non obstantibus quibuslibet ordinationibus, constitutio- nibus, privilegiis etiam speciali atque individua mentione di- gnis, nec non consuetudinibus etiam immemorabilibus cete- risque contrariis quibusvis.

Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam Nostrae constitutionis, ordinationis, limitationis, suppressionis, deroga- tionis expressaeque quomodolibet voluntatis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei ac Beatorum Petri et Pauli Apostolorum Eius se noverit incursurum.

Datum Romae apud S. Petrum die festo Pentecostes anno millesimo nongentesimo decimo septimo, Pontificatus Nostri tertio.

PETRUS Card. GASPARRI a Secretis Status.

0. Card. CAGIANO DE AZEYEDO S. R. E. Cancellarius.

MOTU PROPRIO

COMMISSIO INSTITUITUR AD CODICIS CANONES AUTHENTICE INTERPRETANDOS1.

BENEDICTUS PP. XV

um iuris canonici Codicem, fel. rec. decessoris Nostri Pii X iussu digestum, non multo ante, exspectationem totius catholici orbis explentes, promulgaverimus, Ecclesiae bonum ipsiusque natura rei profecto postulant ut, quantum fieri potest, caveamus, ne aut incertis privatorum hominum de germano ca- nonum sensu opinionibus et coniecturis, aut crebra novarum legum varietate, tanti operis stabilitas in discrimen aliquando vocetur. Quapropter propositum Nobis est utrique incommodo occurrere ; quod ut efficiamus, Motu proprio, certa scientia atque matura deliberatione Nostra, haec quae infra scripta sunt sta- tuimus atque decernimus:

I. Exemplum decessorum Nostrorum secuti, qui decreto- rum Concilii Tridentini interpretationem proprio Patrum Car- dinalium coetui commiserunt, Consilium seu Commissionem , uti vocant, constituimus, cui uni ius erit Codicis canones authen- tice interpretandi, audita tamen, in rebus maioris momenti, Sa- cra ea Congregatione cuius propria res sit, quae Consilio disce- ptanda proponitur. Idem vero Consilium constare volumus ex aliquot S. R. E. Cardinalibus, quorum unus coetui praesit, Auctoritate Nostra et successorum Nostrorum deligendis; his accedent tum vir probatus, qui sacri Consilii erit ab Actis, tum aliquot Consultores ex utroque clero iuris canonici periti, eadem Auctoritate designandi ; sed Consilio ius erit Consultores quoque Sacrarum Congregationum, pro sua quemque re, sententiam rogandi.

1 Acta Apostolicae Sedis, IX, 1917, 483.

LX1V

Codex luris Canonici

II. Sacrae Romanae Congregationes nova Decreta Gene- ralia iamnunc ne ferant, nisi qua gravis Ecclesiae universae necessitas aliud suadeat. Ordinarium igitur earum munus in hoc genere erit tum curare ut Codicis praescripta religiose serventur, tum Instructiones , si res ferat, edere, quae iisdem Codicis prae- ceptis maiorem et lucem afferant et efficientiam pariant. Eius- modi vero documenta sic conficiantur, ut non modo sint, sed appareant etiam quasi quaedam explanationes et complementa canonum, qui idcirco in documentorum contextu peropportune afferentur.

III. Si quando, decursu temporum, Ecclesiae universae bonum postulabit, ut novum generale decretum ab aliqua Sacra Congregatione condatur, ea ipsa decretum conficiat, quod si a Codicis praescriptis dissentiat, Summum Pontificem de eius- modi discrepantia moneat. Decretum autem, a Pontifice adpro- batum, eadem Sacra Congregatio ad Consilium deferat, cuius erit, ad decreti sententiam, canonem vel canones redigere. Si decretum a praescripto Codicis discrepet, Consilium indicet cui- nam Codicis legi nova lex sufficienda sit; si in decreto res vertetur de qua Codex sileat, Consilium constituat quo loco novus canon vel novi canones sint in Codicem inserendi, numero canonis, qui proxime antecedit, T)is , ter ete. repetito, ne canon sede sua mo- veatur ullus aut numerorum series quoquo pacto perturbetur. Quae omnia, statim post Sacrae Congregationis Decretum, in Acta Apostolicae Sedis referantur.

Quae Nobis videmur utiliter in hac causa decrevisse, ea omnia et singula, uti decreta sunt, ita rata et firma esse et ma- nere volumus ac iubemus : contrariis non obstantibus quibus- libet.

Datum Romae apud Sanctum Petrum die xv mensis' Septem- bris anno mdccccxvii, Pontificatus Nostri quarto.

BENEDICTUS PP. XV

PROFESSIO CATHOLICAE FIDEI

Ego N. firma fide credo et profiteor omnia et singula, quae continentur in symbolo Fidei, quo sancta Romana Ecclesia uti- tur, videlicet: Credo in unum Deum, Patrem omnipotentem, factorem caeli et terrae, visibilium omnium et invisibilium. Et in unum Dominum Iesum Christum, Filium Dei Unigenitum. Et ex Patre natum, ante omnia saecula. Deum de Deo, lumen de lumine, Deum verum de Deo vero. Genitum non factum, consub- stantialem Patri : per quem omnia facta sunt. Qui propter nos homihes, et propter nostram salutem descendit de caelis. Et incarnatus est de Spiritu Sancto ex Maria Virgine, et Homo factus est. Crucifixus etiam pro nobis, sub Pontio Pilato: passus, et sepultus est. Et resurrexit tertia die, secundum Scripturas. Et ascendit in caelum : sedet ad dexteram Patris. Et iterum ventu- rus est cum gloria iudicare vivos, et mortuos : cuius regni non erit finis. Et in Spiritum Sanctum, Dominum et vivificantem: qui ex Patre Filioque procedit. Qui cum Patre et Filio simul ado- ratur, et conglorificatur : qui locutus est per prophetas. Et Unam, Sanctam, Catholicam et Apostolicam Ecclesiam. Confiteor unum Baptisma in remissionem peccatorum. Et exspecto resurrectio- nem mortuorum. Et vitam venturi saeculi. Arnen.

Apostolicas et ecclesiasticas traditiones, reliquasque eius- dem Ecclesiae observationes et constitutiones firmissime admitto et amplector. Item sacram Scripturam iuxta eum sensum, quem tenuit et tenet sancta Mater Ecclesia, cuius est iudicare de vero sensu et interpretatione sacrarum Scripturarum, admitto; nec eam unquam, nisi iuxta unanimem consensum Patrum, acci- piam et interpretabor.

XLVI

Codex luris Canonici

Profiteor quoque septem esse vere et proprie Sacramenta novae legis a Iesu Christo Domino nostro instituta, atque ad salutem humani generis, licet non omnia singulis, necessaria, scilicet, Baptismum, Confirmationem, Eucharistiam, Poeniten- tiam, Extremam Unctionem, Ordinem et Matrimonium; illaque gratiam conferre, et ex his Baptismum, Confirmationem et Ordi- nem sine sacrilegio reiterari non posse. - Receptos quoque et approbatos Ecclesiae Catholicae ritus in supradictorum omnium Sacramentorum sollemni administratione recipio et admitto. - Omnia et singula quae de peccato originali et de iustificatione in sacrosancta Tridentina Synodo definita et declarata fuerunt, am- plector et recipio. - Profiteor pariter in Missa offerri Deo verum, proprium et propitiatorium Sacrificium pro vivis et defunctis; atque in sanctissimo Eucharistiae Sacramento esse vere, realiter et substantialiter Corpus et Sanguinem una cum anima et divi- nitate Domini nostri Iesu Christi, fierique conversionem totius substantiae panis in Corpus, et totius substantiae vini in Sangui- nem, quam conversionem Catholica Ecclesia Transsubstantiatio- nem appellat. Fateor etiam sub altera tantum specie totum atque integrum Christum, verumque Sacramentum sumi. - Constanter teneo Purgatorium esse, animasque ibi detentas fidelium suffra- giis iuvari. Similiter et Sanctos una cum Christo regnantes vene- randos atque invocandos esse, eosque orationes Deo pro nobis offerre, atque eorum Reliquias esse venerandas. Firmiter assero imagines Christi ac Deiparae semper Virginis, necnon aliorum Sanctorum habendas et retinendas esse, atque eis debitum hono- rem ac venerationem impertiendam. - Indulgentiarum etiam potestatem a Christo in Ecclesia relictam fuisse, illarumque usum Christiano populo maxime salutarem esse affirmo. - San- ctam, Catholicam et Apostolicam Romanam Ecclesiam, omnium Ecclesiarum matrem et magistram agnosco, Romanoque Ponti- fici beati Petri Apostolorum Principis successori ac Iesu Christi Vicario veram obedientiam spondeo ac iuro.

Cetera item omnia a sacris Canonibus et Oecumenicis Con- ciliis, ac praecipue a sacrosancta Tridentina Synodo et ab Oecu-

Professio Catholicae Fidei

XLVII

menico Concilio Vaticano tradita, definita ac declarata, praeser- tim de Romani Pontificis primatu et infallibili magisterio, indu- bitanter recipio atque profiteor, simulque contraria omnia, atque haereses quascunque ab Ecclesia damnatas et reiectas et ana- thematizatas, ego pariter damno, reiicio et anathematizo. Hanc veram Catholicam Fidem, extra quam nemo salvus esse potest, quam in praesenti sponte profiteor et veraciter teneo, eandem integram et inviolatam usque ad extremum vitae spiritum, con- stantissime, Deo adiuvante, retinere et confiteri, atque a meis subditis seu illis, quorum cura ad me in munere meo spectabit, teneri et doceri et praedicari, quantum in me erit curaturum, ego idem N. spondeo, voveo ac iuro. Sic me Deus adiuvet, et haec sancta Dei Evangelia.

CODEX IURIS CANONICI

LIBER PRIMUS

NORMAE GENERALES

Can. 1.

Licet in Codice iuris canonici Ecclesiae quoque Orientalis disciplina saepe referatur, ipse tamen unam respicit Latinam Ecclesiam, neque Orientalem obligat, nisi de iis agatur, quae ex ipsa rei natura etiam Orientalem afficiunt \

Can. 2.

Codex, plerumque, nihil decernit de ritibus et caeremoniis quas litur- gici libri, ab Ecclesia Latina probati, servandas praecipiunt in celebra- tione sacrosancti Missae sacrificii, in administratione Sacramentorum et Sacramentalium aliisque sacris peragendis. Quare omnes liturgicae leges vim suam retinent, nisi earum aliqua in Codice expresse corrigatur.

Can. 3.

Codicis canones initas ab Apostolica Sede cum variis Nationibus conventiones nullatenus abrogant aut iis aliquid obrogant; eae idcirco perinde ac in praesens vigere pergent, contrariis huius Codicis praescri- ptis minime obstantibus.

Can. 4.

lura aliis quaesita, itemque privilegia atque indulta quae, ab Apo- stolica Sede ad haec usque tempora personis sive physicis sive moralibus concessa, in usu adhuc sunt nec revocata, integra manent, nisi huius Co- dicis canonibus expresse revocentur.

Can. 5.

Vigentes in praesens contra horum statuta canonum consuetudines sive universales sive particulares, si quidem ipsis canonibus expresse re - probentur , tanquam iuris corruptelae corrigantur, licet sint immemo- rabiles, neve sinantur in posterum reviviscere; aliae, quae quidem cente- nariae sint et immemorabiles, tolerari poterunt, si Ordinarii pro locorum ac personarum adiunctis existiment eas prudenter submoveri non posse; ceterae suppressae habeantur, nisi expresse Codex aliud caveat.

1 Benedictus XIV, const. « Etsi pastoralis », 26 maii 1742, § IX, n. V; ep. encycl., « Allatae sunt », 26 ini. 1755, § 44; S. C. S. Off., 13 iun. 1710; S. C. de Prop. Fide, 4 iun 1631; litt. encycl. (ad Deleg. Ap. pro Oriente), 8 nov. 1882; litt. encycl. 6 aug. 1885; decr. 18 aug. 1893.

Codex Iuris Canonici.

1

2

Codex luris Canonici

Can. 6.

Codex vigentem huc usque disciplinam plerumque retinet, licet op- portunas immutationes afferat. Itaque :

1. ° Leges quaelibet, sive universales sive particulares, praescriptis huius Codicis oppositae, abrogantur, nisi de particularibus legibus aliud expresse caveatur;

2. ° Canones qui ius vetus ex integro referunt, ex veteris iuris aucto- ritate, atque ideo ex receptis apud probatos auctores interpretationibus, sunt aestimandi;

3. ° Canones qui ex parte tantum cum veteri iure congruunt, qua congruunt, ex iure antiquo aestimandi sunt; qua discrepant, sunt ex sua ipsorum sententia diiudicandi;

4. ° In dubio num aliquod canonum praescriptum cum veteri iure discrepet, a veteri iure non est recedendum;

5. ° Quod ad poenas attinet, quarum in Codice nulla fit mentio, spi- rituales sint vel temporales, medicinales vel, ut vocant, vindicativae, latae vel ferendae sententiae, eae tanquam abrogatae habeantur;

6. ° Si qua ex ceteris disciplinaribus legibus, quae usque adhuc viguerunt, nec explicite nec implicite in Codice contineatur, ea vim omnem amisisse dicenda est, nisi in probatis liturgicis libris reperiatur, aut lex sit iuris divini sive positivi sive naturalis.

Can. 7.

Nomine Sedis Apostolicae vel Sanctae Sedis in hoc Codice veniunt non solum Romanus Pontifex, sed etiam, nisi ex rei natura vel sermonis contextu aliud appareat, Congregationes, Tribunalia, Officia, per quae idem Romanus Pontifex negotia Ecclesiae universae expedire solet 1.

TITULUS I.

De legibus ecclesiasticis.

Can. 8.

§ 1. Leges instituuntur, cum promulgantur 2.

§ 2. Lex non praesumitur personalis, sed territorialis, nisi aliud constet.

Can. 9.

Leges ab Apostolica Sede latae promulgantur per editionem in Acto- rum Apostolicae Sedis commentario officiali , nisi in casibus particulari- bus alius promulgandi modus fuerit praescriptus; et vim suam exserunt tantum expletis tribus mensibus a die -qui Actorum numero appositus est, nisi ex natura rei illico ligent aut in ipsa lege brevior vel longior vacatio specialiter et expresse fuerit statuta 3.

1 Pius X, const. « Sapienti consilio », 29 iun. 1908; S. C. S. Off., 13 ian. 1892, ad 2.

2 C. 3, D. IV; c. 1, X, de postulatione praelatorum, I, 5.

’ Pius X, const. « Promulgandi », 29 sept. 1908; Secret. Status, 26 dec. 1913.

Liber Primus - Normae Generales

3

CAN. 10

Leges respiciunt futura, non praeterita, nisi nominatim in eis de praeteritis caveatur \

Can. 11.

Irritantes aut inhabilitantes eae tantum leges habendae sunt, quibus aut actum esse nullum aut inhabilem esse personam expresse vel aequi- valenter statuitur.

Can. 12.

Legibus mere ecclesiasticis non tenentur qui baptismum non recepe- runt, nec baptizati qui sufficienti rationis usu non gaudent, nec qui, licet rationis usum assecuti, septimum aetatis annum nondum expleverunt, nisi aliud iure expresse caveatur 1 2.

Can. 13.

§ 1. Legibus generalibus tenentur ubique terrarum omnes pro qui- bus latae sunt 3.

§ 2. Legibus conditis pro peculiari territorio ii subiiciuntur pro qui- bus latae sunt quique ibidem domicilium vel quasi-domieilium habent et simul actu commorantur, firmo praescripto can. 14 4.

Can. 14.

§ 1. Peregrini :

1. ° Non adstringuntur legibus particularibus sui territorii quan- diu ab eo absunt, nisi aut earum transgressio in proprio territorio no- ceat, aut leges sint personales;

2. ° Neque legibus territorii in quo versantur, iis exceptis quae or- dini publico consulunt, vel actuum sollemnia determinant;

3. ° At legibus generalibus tenentur, etiamsi hae suo in territorio non vigeant, minime vero si in loco in quo versantur non obligent 5.

§ 2. Vagi obligantur legibus tam generalibus quam particularibus quae vigent in loco in quo versantur.

1 C. 2, 13, X, de constitutionibus, I, 2; c. 4, de officio legati, I, 15, in VI0; c. 2, de

iudiciis, II, 1, in Clem.; c. un., de sequestratione possessionum et fructuum, II, 6, in

Clem.; c. un., de probationibus, II, 7, in Clem.; c. 1, de sententia excommunicationis, suspensionis et interdicti, V, 10, in Clem.; S. C. S. Off. (Sect. de Indulg.), 26 ian. 1911;

S. C. Indulg., Ordinis Minorum Gapuccinorum, 21 iun. 1893, ad I.

“ 2 C. 4, X, de consanguinitate et affinitate, IV, 14; c. 8, X, de divortiis, IV, 19; Cone. Trident., sess. XIV, de poenitentia, c. 2; Benedictus XIV, ep. encycl. « Inter omnigenas »,

2 febr. 1744, § 16; ep. « Singulari », 9 febr. 1749, § 2; S. C. S. Off., instr. (ad Archiep. Quebecen.), 16 sept. 1824, ad 2; (Tunkin. Occident.), 19 apr. 1837; instr. (ad Vic. Ap. Nankin.), 26 aug. 1891; S. C. de Prop. Fide (C. P. - Jaffnae), 23 aug. 1852, ad 5. — Vide etiam can. 859, § 1; 906; 1099, § 2; 1254, § 1.

3 C. 1, X, de constitutionibus, I, 2; Cone. Trident., sess. XXV, de ref., c. 18.

4 C. 2, de constitutionibus, I, 2, in VI0; Leo XIII, const. « Romanos Pontifices », 8 maii 1881.

5 C. 21, X, de sententia excommunicationis, V, 39; c. 2, de constitutionibus, I, 2, in VI0; S. C. Consist., declar. 31 mart. 1916, n. 2, 3.

4

Codex luris Canonici

CAN. 15.

Leges, etiam irritantes et inhabilitantes, in dubio iuris non urgent; in dubio autem facti potest Ordinarius in eis dispensare, dummodo aga- tur de legibus in quibus Romanus Pontifex dispensare solet.

Can. 16.

§ 1. Nulla ignorantia legum irritantium aut inhabilitantium ab eisdem excusat, nisi aliud expresse dicatur 1.

§ 2. Ignorantia vel error circa legem aut poenam aut circa factum proprium aut circa factum alienum notorium generatim non praesumi- tur; circa factum alienum non notorium praesumitur, donec contrarium probetur 2.

Can. 17.

§ 1. Leges authentice interpretatur legislator eiusve successor et is cui potestas interpretandi fuerit ab eisdem commissa 3.

§ 2. Interpretatio authentica, per modum legis exhibita, eandem vim habet ac lex ipsa; et si verba legis in se certa declaret tantum, pro- mulgatione non eget et valet retrorsum; si legem coarctet vel extendat aut dubiam explicet, non retrotrahitur et debet promulgari 4.

§ 3. Data autem per modum sententiae iudicialis aut rescripti in re peculiari, vim legis non habet et ligat tantum personas atque afficit res pro quibus data est.

1 Can. 18.

Leges ecclesiasticae intelligendae sunt secundum propriam verborum significationem in textu et contextu consideratam; quae si dubia et obscura manserit, ad locos Codicis parallelos, si qui sint, ad legis finem ac circumstantias et ad mentem legislatoris est recurrendum 5.

Can. 19.

Leges quae poenam statuunt, aut liberum iurium exercitium coar- ctant, aut exceptionem a lege continent, strictae subsunt interpreta- tioni 6.

1 C. 3, X, de clandestina desponsatione , IV, 3; Reg. 13, R. J., in VI0; Cone. Trident.* sess. XXIV, de ref. matrim., c. 5; Pius IX, const. c< Ad universalis », 7 febr. 1862; S. C. de Religiosis, 30 iul. 1909, ad I. — Vide etiam can. 988.

2 Reg. 47, R. J., in VI0.

3 C. 31, X, de sententia excommunicationis , V, 39; c. 17, X, de verborum significa- tione, V, 40; c. 8, de concessione praebendae et ecclesiae non vacantis, III, 7, in VI0; Reg. 46, R. J., in VI0; Clemens VIII, decr. « Nullus omnino », 25 iul. 1599, § 8; Inno- centius X, const. « Cum sicut », 14 maii 1648, § 4, I, ad 4; Leo XIII, const. c Romanos Ponti- fices », 8 maii 1881; S. C. Consist., Romana, 11 febr. 1911; S. C C., decr. 21 sept. 1624, § 1; S. R. C., Ordinis Praedicatorum, 23 maii 1846; Romana, 8 apr. 1854.

4 C. 1, X, de iuramento calumniae, II, 7; c. 36, X, de sententia excommunicationis , V, 39; c. 1, de clericis coniugatis, III, 2, in VI0.

3 C. 11, C. XXII, q. 5; c. 6, 8, X, de verborum significatione, V, 40; Eugenius IV„ ep. « Fide digna », 8 iul. 1440, § 2; S. C. de Prop. Fide (C. P. pro Sin. - Cochinchin.), 2 iul. 1827.

e C. 22, de electione et electi potestate, I, 6, in VI0; Reg. 15, R. J., in VI°; S. O. de Prop. Fide (C. P. Sin. - Cochinchin.), 2 iul. 1827.

Liber Primus - Normae Generales

5

Can. 20.

Si certa de re desit expressum praescriptum legis sive generalis sive particularis, norma sumenda est, nisi agatur de poenis applicandis, a legibus latis in similibus; a generalibus iuris principiis cum aequitate canonica servatis; a stylo et praxi Curiae Romanae; a communi constan- tique sententia doctorum.

Can. 21.

Leges latae ad praecavendum periculum generale, urgent, etiamsi in casu peculiari periculum non adsit.

Can. 22.

Lex posterior, a competenti auctoritate lata, obrogat priori, si id expresse edicat, aut sit illi directe contraria, aut totam de integro ordi- net legis prioris materiam; sed firmo praescripto can. 6, n. 1, lex gene- ralis nullatenus derogat locorum specialium et personarum singularium statutis, nisi aliud in ipsa expresse caveatur 1.

Can. 23.

In dubio revocatio legis praeexsistentis non praesumitur, sed leges posteriores ad priores trahendae sunt et his, quantum fieri possit, con- ciliandae 2.

Can. 24.

#

Praecepta, singulis data, eos quibus dantur, ubique urgent, sed iudi- cialiter urgeri nequeunt et cessant resoluto iure praecipientis, nisi per legitimum documentum aut coram duobus testibus imposita fuerint.

TITULUS II.

De consuetudine.

Can. 25.

Consuetudo in Ecclesia vim legis a consensu competentis Superioris ecclesiastici unice obtinet 3.

Can. 26.

Communitas quae legis ecclesiasticae saltem recipiendae capax est, potest consuetudinem inducere quae vim legis obtineat.

Can. 27.

§ 1. Iuri divino sive naturali sive positivo nulla consuetudo potest aliquatenus derogare; sed neque iuri ecclesiastico praeiudicium affert, nisi fuerit rationabilis et legitime per annos quadraginta continuos et completos praescripta; contra legem vero ecclesiasticam quae clausulam

1 C. 1, X, de rescriptis, I, 3; c. 1, de constitutionibus, I, 2, in VI0.

2 C. 29, de electione et electi potestate, I, C, in VI0.

3 C. 3, D. XII; c. 8, 9, X, de consuetudine, I, 4; c. 4, X, de postulatione praela- torum, I, 5.

J

6 Codex luris Canonici

contineat futuras consuetudines prohibentem, sola praescribere potest rationabilis consuetudo centenaria aut immemorabilis 1.

§ 2. Consuetudo quae in iure expresse reprobatur, non est ratio- nabilis 2.

Can. 28.

Consuetudo praeter legem, quae scienter a communitate cum animo se obligandi servata sit, legem inducit, si pariter fuerit rationabilis et legitime per annos quadraginta continuos et completos praescripta.

Can. 29.

Consuetudo est optima legum interpres 3.

Can. 30.

Firmo praescripto can. 5, consuetudo contra legem vel praeter legem per contrariam consuetudinem aut legem revocatur; sed, nisi expressam de iisdem mentionem fecerit, lex non revocat consuetudines centenarias aut immemorabiles, nec lex generalis consuetudines particulares 4.

TITULUS III.

De temporis supputatione.

Can. 31.

Salvis legibus liturgicis, tempus, nisi aliud expresse caveatur, sup- putetur ad normam canonum qui sequuntur.

Can. 32.

§ 1. Dies constat 24 horis continuo supputandis a media nocte, hebdo- mada 7 diebus 5.

§ 2. In iure nomine mensis venit spatium 30, anni vero spatium 365 dierum, nisi mensis et annus dicantur sumendi prout sunt in ca- lendario 6.

1 C. 6, D. VIII; c. 3, 4, D. XII; c. 1, 3-5, 7, 9-11, X, de consuetudine, I, 4$ c. 14, X, de electione et electi potestate, I, 6; c. 13, X, de officio iudicis ordinarii, I, 31; c. 8, X, de iudiciis, II, 1; c. 12, 16, X, de praescriptionibus, II, 26; c. 8, X, de sententia et re indicata, II, 27; c. 1, X, de his, quae fiunt a maiori parte capituli, III, 11; c. 39, X, de simonia, et ne aliquid pro spiritualibus exigatur vel promittatur, V, 3; c. 49, X, de sententia excommunicationis, V, 39; c. 1, 2, de consuetudine, I, 4, in VI0; c. un., de clericis non residentibus in ecclesia vel praebenda, III, 3, in VI0; c. un., de con- suetudine, I, 1, in Extravag. com.; c. 1, de sepulturis, III, 6, in Extravag. com.; Cone. Trident., sess. XXIII, de ref., c. 1; Leo X (in Cone. Lateranen. V), const. « Supernae dispositionis », 5 maii 1514, § 36; Benedictus XIV, ep. « Declarasti », 16 mart. 1746.

2 C. 2, de consuetudine, I, 4, in VI°.

3 C. 8, X, de consuetudine, I, 4; Reg. 45, R. J., in VI0; Leo XIII, litt. ap. « Apo stolicae curae », 13 sept. 1896; S. C. de Prop. Fide, instr. (ad Vie. Ap. Siam), 23 iun.1830.

4 C. 1, X, de regulis iuris, V, 41; c. 1, de constitutionibus, I, 2, in VI0.

3 c. 24, X, de officio et potestate iudicis delegati, I, 29.

6 S. C. S. Off. (Chan-si), 7 maii 1890; Missale Rom., tit. De anno et eius partibus.

Liber Primus - Normae Generales

7

Can. 33.

§ 1. In supputandis horis diei standum est communi loci usui; sed in privata Missae celebratione, in privata horarum canonicarum recita- tione, in sacra communione recipienda et in ieiunii vel abstinentiae lege servanda, licet alia sit usualis loci supputatio, potest quis sequi loci tem- pus aut locale sive verum sive medium, aut legale sive regionale sive aliud extraordinarium 1.

§ 2. Quod attinet ad tempus urgendi contractuum obligationes, ser- vetur, nisi aliter expressa pactione conventum fuerit, praescriptum iuris civilis in territorio vigentis.

Can. 34.

§ 1. Si mensis et annus designentur proprio nomine vel aequivalen- ter, ex. gr., mense februario , anno proxime futuro , sumantur prout sunt in calendario.

§ 2. Si terminus a quo nec explicite nec implicite assignetur, ex. gr., suspensio a Missae celebratione per mensem aut duos annos, tres in anno vacationum menses, etc., tempus supputetur de momento ad momentum; et si tempus sit continuum, ut in allato primo exemplo, menses et anni sumantur prout sunt in calendario; si intermissum, hebdomada intelli- gatur 7 dierum, mensis 30, annus 3G5.

§ 3. Si tempus constet uno vel pluribus mensibus aut annis, una vel pluribus hebdomadibus aut tandem pluribus diebus, et terminus a quo explicite vel implicite assignetur :

1. ° Menses et anni sumantur prout sunt in calendario;

2. ° Si terminus a quo coincidat cum initio diei, ex. gr., duo vaca- tionum menses a die 15 augusti , primus dies ad explendam numerationem computetur et tempus finiatur incipiente ultimo die eiusdem numeri;

3. ° Si terminus a quo non coincidat cum initio diei, ex. gr., deci- mus quartus aetatis annus , annus novitiatus , octiduum a vacatione sedis episcopalis, decendium ad appellandum, etc., primus dies ne computetur et tempus finiatur expleto ultimo die eiusdem numeri;

4. ° Quod si mensis die eiusdem numeri careat, ex. gr., unus mensis a die 30 ianuarii, tunc pro diverso casu tempus finiatur incipiente vel expleto ultimo die mensis;

5. ° Si agatur de actibus eiusdem generis statis temporibus reno- vandis, ex gr., triennium ad professionem perpetuam post temporariam, triennium aliudve temporis spatium ad electionem renovandam, etc., tempus finitur eodem recurrente die quo incepit, sed novus actus per inte- grum eundem diem poni potest 2.

1 S. C. C., Treviren., 22 iul. 1893; S. R. C.„ Missalis Romani, 18 sept., 2 nov. 1634; Clodien., 7 aug. 1875, ad IX; Placentina in Hispania, 12 maii 1905; S. Poenit., 18 iun. 1873; 29 nov. 1882.

2 S. C. de Religiosis, decr. 3 maii 1914, n. 1.

8

Codex luris Canonici

Can. 35.

Tempus utile illud intelligitur quod pro exercitio aut prosecutione sui iuris ita alicui competit ut ignoranti aut agere non valenti non cur- rat; continuum , quod nullam patitur interruptionem.

TITULUS IV.

De rescriptis.

Can. 36.

§ 1. Kescripta tum Sedis Apostolicae tum aliorum Ordinariorum im- petrari libere possunt ab omnibus qui expresse non prohibentur.

§ 2. Gratiae et dispensationes omne genus a Sede Apostolica con- cessae etiam censura irretitis validae sunt, salvo praescripto can. 2265, § 2, 2275, n. 3, 2283 L

Can. 37.

Rescriptum impetrari potest pro alio etiam praeter eius assensum; et licet ipse possit gratia per rescriptum concessa non uti, rescriptum tamen valet ante eius acceptationem, nisi aliud ex appositis clausulis appa- reat 1 2.

Can. 38.

Rescripta quibus gratia conceditur sine interiecto exsecutore, effe- ctum habent a momento quo datae sunt litterae; cetera a tempore exse- cutionis 3.

Can. 39.

Conditiones in rescriptis tunc tantum essentiales pro eorundem va- liditate censentur, cum per particulas si, dummodo, vel aliam eiusdem significationis exprimuntur.

Can. 40.

In omnibus rescriptis subintelligenda est, etsi non expressa, con- ditio : Si preces veritate nitantur, salvo praescripto can. 45, 1054 4.

Can. 41.

In rescriptis quorum nullus est exsecutor, preces veritate nitantur oportet tempore quo rescriptum datum est; in ceteris tempore exse- cutionis 5.

1 Ordo servandus in S. Congregationibus, Tribunalibus, Officiis Romanae Curiae, 29 sept. 1908, Pars II, Normae peculiares, cap. III, n. 6°.

2 C. 17, de praebendis et dignitatibus, III, 4, in VI0.

3 C. 7, X, de rescriptis, I, 3; c. 7, de praebendis et dignitatibus, III, 4, in VI0; S. C. Ep. et Reg., Amalphitana, 15 iul. 1740; S. C. Indulg., 20 maii 1711; Mechlinien. et Vincennapolitana, 16 iul. 1887, ad 6.

4 C. 16, C. XXV, q. 2; c. 2, 17, X, de rescriptis, I, 3; c. 5, X, de cohabitatione cfle - ricorum et mulierum, III, 2; Cone. Trident., sess. XXII, de ref., c. 5, 6; S. C. Ep. et Reg., Conchen., 3 sept. 1852.

5 C. 9, de rescriptis, I, 3, in VI0; S. C. Ep. et Reg., Nolana, 13 iun. 1846.

Liber Primus - Normae Generales

9

Can. 42.

§ 1. Reticentia veri, seu subreptio, in precibus non obstat quominus rescriptum vim habeat ratumque sit, dummodo expressa fuerint quae de stylo Curiae sunt ad validitatem exprimenda \

§ 2. Nec obstat expositio falsi, seu obreptio, dummodo vel unica causa proposita vel ex pluribus propositis una saltem motiva vera sit 1 2.

§ 3. Vitium obreptionis vel subreptionis in una tantum parte rescri- pti aliam non infirmat, si una simul plures gratiae per rescriptum con- cedantur.

Can. 43.

Gratia ab una Sacra Congregatione vel Officio Romanae Curiae de- negata, invalide ab alia Sacra Congregatione vel Officio aut a loci Ordi- nario, etsi potestatem habente, conceditur sine assensu Sacrae Congre- gationis vel Officii quocum vel quibuscum agi coeptum fuit, salvo iure S. Poenitentiariae pro foro interno 3.

Can. 44.

§ 1. Nemo gratiam a proprio Ordinario denegatam ab alio Ordinario petat, nulla facta denegationis mentione; facta autem mentione, Ordi- narius gratiam ne concedat, nisi habitis a priore Ordinario denegationis rationibus.

§ 2. Gratia a Vicario Generali denegata et postea, nulla facta huius denegationis mentione, ab Episcopo impetrata, invalida est; gratia autem ab Episcopo denegata nequit valide, etiam facta denegationis mentione, a Vicario Generali, non consentiente Episcopo, impetrari 4.

Can. 45.

Cum rescriptis ad preces alicuius impetratis apponitur clausula : Motu proprio , valent quidem ea, si in precibus reticeatur veritas alio-

1 O. 2, 3, 8, 15-17, 19, 20, 22, 26-28, 31, 32, 37, 42, X, de rescriptis, I, 3; c. 54, X, de electione et electi potestate, I, 6; c. 2, X, de filiis presbyterorum ordinandis vel non, I, 17; c. 6, X, de corpore vi fiatis ordinandis vel non, I, 20; c. 12, X, de officio et potestate iudicis delegati, I, 29; c. 5, X, de officio iudicis ordinarii, I, 31; c. 2, X, de dolo et con- tumacia, II, 14; c. 5, X, ut lite pendente nihil innovetur, II, 16; c. 7, X, de fide instru- mentorum, II, 22; c. 12, X, de sententia et re iudicata, II, 27; c. 44, 57, X, de appella- tionibus, recusationibus et relationibus, II, 28; c. 3, 5, 6, X, de confirmatione utili vel inutili, II, 30; c. 5, X, de cohabitatione clericorum et mulierum, III, 2; c. 6, X, de con- cessione praebendae et ecclesiae non vacantis, III, 8; c. 6, X, de consanguinitate et affi- nitate, IV, 14; c. 2, de filiis presbyterorum et aliis illegitime natis, I, 11, in VI0; c. 8, 21, 23, de praebendis et dignitatibus, III, 4, in VI0; c. 1, de praebendis et dignitatibus, III, 2, in Clem.; Cone. Trident., sess. XIII, de ref., c. 5.

2 C. 4, 20, X, de rescriptis, I, 3; c. 54, X, de electione et electi potestate, I, 6; c. 5, X, de officio iudicis ordinarii, I, 31; c. 7, X, de fide instrumentorum, II, 22; c. 6, X, de concessione praebendae et ecclesiae non vacantis, III, 8; Cone. Trident., sess. XIII, de ref., c. 5.

3 Reg. 84, R. J., in VI0.

4 Reg. 84, R. J., in VI0.

10

Codex luris Canonici

quin necessario exprimenda, non tamen si falsa causa finalis eaque unica proponatur, salvo praescripto can. 1054 1.

Can. 46.

Rescripta etiam Motu proprio concessa personae de iure communi inhabili ad consequendam gratiam de qua agitur, itemque edita contra alicuius loci legitimam consuetudinem vel statutum peculiare, vel contra ius alteri iam quaesitum, non sustinentur, nisi expressa derogatoria clau- sula rescripto apponatur 2.

Can. 47.

Rescripta non fiunt irrita ob errorem in nomine personae cui vel a qua conceduntur, aut loci in quo ipsa moratur, aut rei de qua agitur, dummodo, iudicio Ordinarii, nulla sit de ipsa persona vel re dubitatio3.

Can. 48.

§ 1. Si contingat ut de una eademque re duo rescripta inter se con- traria impetrentur, peculiare, in iis quae peculiariter exprimuntur, prae- valet generali4.

§ 2. Si sint aeque peculiaria aut generalia, prius tempore praevalet posteriori, nisi in altero fiat expressa mentio de priore, aut nisi prior im- petrator dolo vel notabili negligentia suo rescripto usus non fuerit 5.

§ 3. Quod si eodem die fuerint concessa nec liqueat uter prior impe- traverit, utrumque irritum est, et, si res ferat, rursus ad eum qui rescri- pta dedit, est recurrendum.

Can. 49.

Rescripta intelligenda sunt secundum propriam verborum significa- tionem et communem loquendi usum, nec debent ad casus alios praeter expressos extendi 6.

Can. 50.

In dubio, rescripta quae ad lites referuntur, vel iura aliis quaesita laedunt, vel adversantur legi in commodum privatorum, vel denique im-

1 C. 23, de 'praebendis et dignitatibus, III, 4, in VI0; c. 4, de praebendis et digni- tatibus, III, 2, in Clem.

2 O. 6, 19, X, de rescriptis, I, 3; c. 1, de constitutionibus, I, 2, in VI0; c. 4, 8-10, de rescriptis, I, 3, in VI0.

3 C. 34, 35, X, de rescriptis, I, 3; S. Poenit., 6 febr. 1895.

4 C. 1, 6, 14, 29, X, de rescriptis, I, 3; c. 14, 38, de praebendis et dignitatibus, III, 4, in VI0; Reg. 34, R. J., in VI0.

5 C. 2, 3, 9, 12, 16, 22-24, 30, X, de rescriptis, I, 3; c. 9, X, de filiis presbyterorum ordinandis vel non, I, 17; c. 12, 29, X, de officio et potestate iudicis delegati, I, 29; c. 2, X, de dolo et contumacia, II, 14; c. 3, X, de confirmatione utili vel inutili, II, 30; c. 12, de rescriptis, I, 3, in VI0; c. 15, 22, de praebendis et dignitatibus, III, 4, in VI0; c. 7, de concessione praebendae et ecclesiae non vacantis, III, 7, in VI0; Reg. 54, R. J., in VI°.

6 C. 32, X, de officio et potestate iudicis delegati, I, 29; c. 6, de rescriptis, I, 3, in VI0; c. 16, 27, 41, de praebendis et dignitatibus, III, 4, in VI0; c. 7 de concessione praebendae et ecclesiae non vacantis, III, 7, in VI0; Reg. 74, R. J., in VI0; S. C. S. Off. (Southwark), 22 nov. 1865, ad 1; 2 maii 1877, ad 2; S. C. de Prop. Fide (C. G.), 18 apr. 1757; instr. (ad Vic. Ap. Pondicher.), 7 iun. 1853; S. R. C., Frisingen., 3 sept. 1672.

Liber Primus - Normae Generales

11

petrata fuerunt ad beneficii ecclesiastici assecutionem, strictam interpre- tationem recipiunt; cetera omnia latam 1.

Can. 51.

Rescriptum Sedis Apostolicae in quo nullus datur exsecutor, tunc tantum debet Ordinario impetrantis praesentari, cum id in eisdem lit- teris praecipitur, aut de rebus agitur publicis, aut comprobare conditio- nes quasdam oportet 2.

Can. 52.

Rescripta, quorum praesentationi nullum est definitum tempus, pos- sunt exsecutori exhiberi quovis tempore, modo absit fraus et dolus 3.

Can. 53.

Rescripti exsecutor invalide munere suo fungitur, antequam litteras receperit earumque authenticitatem et integritatem recognoverit, nisi praevia earundem notitia ad eum fuerit auctoritate rescribentis trans- missa 4.

Can. 54.

§ 1. Si in rescripto committatur merum exsecutionis ministerium, exsecutio rescripti denegari non potest, nisi aut manifeste pateat rescri- ptum vitio subreptionis aut obreptionis nullum esse, aut in rescripto ap- ponantur conditiones quas exsecutori constet non esse impletas, aut qui rescriptum impetravit adeo, iudicio exsecutoris, videatur indignus ut aliorum offensioni futura sit gratiae concessio; quod ultimum si accidat, exsecutor, intermissa exsecutione, statim ea de re certiorem faciat re- scribentem 5.

§ 2. Quod si in rescripto concessio gratiae exsecutori committatur, ipsius est pro suo prudenti arbitrio et conscientia gratiam concedere vel denegare 6.

1 C. 15, 32, 40, X, de officio et potestate indicis delegati, I, 29; c. 38, X, de prae- bendis et dignitatibus, III, 5; c. 8-10, de rescriptis, I, 3, in VI0; c. 4, 10, 19, 24, 41, de praebendis et dignitatibus, III, 4, in VI0; Reg. 15, 30, 48, R. J., in VI".

2 S. C. de Prop. Fide (C. G. - Constantinop.), 1 sept. 1783, ad 1, 2; S. O. Indulg., Valentinen., 5 febr. 1841, ad 2; Ordo servandus in S. Congregationibus, Tribunalibus, Officiis Romanae Curiae, 29 sept. 1908, Pars II, Normae peculiares, cap. III, n. 4°.

3 C. 12, de rescriptis, I, 3, in VI0.

4 C. 12, X, de appellalionibus, recusationibus et relationibus, II, 28; c. 6, X, de crimine falsi, V, 20; S. C. S. Of£., decr. 24 aug. 1892; S. Poenit., 15 ian. 1894, ad 1.

5 C. 5, 17, 20, 24, 37, X, de rescriptis, I, 3; c. 5, 6, X, de confirmatione utili vel inu- tili, II, 30; c. 6, X, de praebendis et dignitatibus, III, 5; Cone. Trident., sess. XIII, do ref., c. 5; Benedictus XIV, const. « Ad Apostolicae », 25 febr. 1742, § 6; ep. encycl. « Ma- gnae Nobis », 29 iun. 1748; S. C. Bp. et Reg., Conchen., 3 sept. 1852; Ordo servandus in S. Congregationibus, Tribunalibus, Officiis Romanae Curiae, 29 sept. 1908, Pars II, Nor- mae peculiares, Cap. III, n. 4°.

6 Ordo servandus in S. Congregationibus, Tribunalibus, Officiis Romanae Curiae, 29 sept. 1908, Pars II, Normae peculiares, cap. III, n. 3°.

n

Codex luris Canonici

CAN. 55.

Exsecutor procedere debet ad mandati normam, et nisi conditiones essentiales in litteris appositas impleverit ac substantialem procedendi formam servaverit, irrita est exsecutio 1.

Can. 56.

Exsecutio rescriptorum quae forum externum respiciunt, scripto facienda est.

Can. 57.

§ 1. Rescriptorum exsecutor potest alium pro suo prudenti arbitrio sibi substituere, nisi substitutio prohibita fuerit, aut substituti persona praefinita 2.

§ 2. Si tamen fuerit electa industria personae, exsecutori non licet alteri committere, nisi actus praeparatorios 3.

Can. 58.

Rescripta quaelibet exsecutioni mandari possunt etiam ab exsecutoris successore in dignitate vel officio, nisi fuerit electa industria personae 4.

Can. 59.

§ 1. Exsecutori fas est, si quoquo modo in rescriptorum exsecutione erraverit, iterum eadem exsecutioni mandare 5.

§ 2. Quod attinet ad taxas pro rescriptorum exsecutione, servetur praescriptum can. 1507, § 1.

Can. 60.

§ 1. Rescriptum, per peculiarem Superioris actum revocatum, per- durat usque dum revocatio ei, qui illud obtinuit, significetur.

§ 2. Per legem contrariam nulla rescripta revocantur, nisi aliud in ipsa lege caveatur, aut lex lata sit a Superiore ipsius rescribentis 6.

Can. 61.

Per Apostolicae Sedis aut dioecesis vacationem nullum eiusdem Se- dis Apostolicae aut Ordinarii rescriptum perimitur, nisi aliud ex additis

1 C. 22, X, de rescriptis, I, 3; c 13, X, de officio et potestate indicis delegati, I, 29; c. 38, X, de praebendis et dignitatibus, III, 5; c. 30, de praebendis et dignitatibus, III, 4, in VI0; S. C. S. Off. (Southwark), 22 nov. 1865, ad 1; S. C. de Prop. Fide (C. G.), 18 apr. 1757.

2 C. 3, 43, X, de officio et potestate indicis delegati, I, 29; c. 62, X, de appellatio- nibus, recusationibus et relationibus, II, 28; c. 12, de officio et potestate indicis delegati, I, 14, in VI0; S. C. S. Off., litt. encycl. 20 febr. 1888, n. 5; decr. 14 dec. 1898.

3 C. 43, X, de officio et potestate iudids delegati, I, 29; c. 12, de officio et potestate indicis delegati, I, 14, in VI0.

4 Reg. 46, R. J., in VI0; S. C. S. Off., litt. encycl. 20 febr. 1888, n. 3; S. C. Ep. et Reg., Brundusina, 29 nov. 1600; Baren., 18 ian. 1641. — Vide etiam can. 368, § 2; 435, § 2.

s S. Poenit., 15 ian. 1894, ad 2.

6 C-. 28, X, de fescriptis, I, 3; c. 15, de rescriptis, I, 3, in VI0.

Liber Primus - Normae Generales

13

clausulis appareat, aut rescriptum contineat potestatem alicui factam concedendi gratiam peculiaribus personis in eodem expressis, et res adhuc integra sit 1.

Can. 62.

Si rescriptum contineat non simplicem gratiam, sed privilegium vel dispensationem, serventur insuper praescripta canonum qui sequuntur.

TITULUS V.

De privilegiis.

Can. 63.

§ 1. Privilegia acquiri possunt non solum per directam concessio- nem competentis auctoritatis et per communicationem, sed etiam per legitimam consuetudinem aut praescriptionem 2.

§ 2. Possessio centenaria vel immemorabilis inducit praesumptionem concessi privilegii.

Can. 64.

Per communicationem privilegiorum, etiam in forma aeque princi- pali, ea tantum privilegia impertita censentur, quae directe, perpetuo et sine speciali relatione ad certum locum aut rem aut personam concessa fuerant primo privilegiario, habita etiam ratione capacitatis subiecti, cui fit communicatio 3.

Can. 65.

Cum privilegia acquiruntur per communicationem in forma acces- soria, augentur, imminuuntur vel amittuntur ipso facto, si forte augean- tur, imminuantur vel cessent in principali privilegiario; secus si acqui- rantur per communicationem in forma aeque principali 4.

Can. 66.

§ 1. Facultates habituales quae conceduntur vel in perpetuum vel ad praefinitum tempus aut certum numerum casuum, accensentur privi- legiis praeter ius.

§ 2. Nisi in earum concessione electa fuerit industria personae aut aliud expresse cautum sit, facultates habituales, Episcopo aliisve de qui-

1 C. 19, X, de officio et potestate iudicis delegati, I, 29; c. 5, de rescriptis, I, 3, in Vl°; c. 9, de officio et potestate iudicis delegati, I, 14, in VI0; c. 36, de praebendis et di- gnitatibus, III, 4, in VI0; Reg. 16, R. J., in VI0; S. C. Bp. et Reg., Yucaten., 26 sept. 1589; Lycien., 17 nov. 1590; Oritana, 21 nov. 1600; Tranen., 29 apr. 1740; Amalphitana, 15 iul. 1740; Mindonien., 7 apr. 1769; S. C. de Prop. Fide, litt. (ad Vic. Ap. Bosniae), 5 oct. 1816; litt. (ad Archiep. Mexican.), 22 mart. 1817.

2 C. 8, C. IX, q. 3; c. 9, X, de officio iudicis ordinarii, I, 31; c. 13, X, de foro com- petenti, II, 2; c. 4, 18, X, de praescriptionibus, II, 26; c. 14, 24, 25, X, de privilegiis et excessibus privilegiatorum, V, 33; c. 2, 3, 6, 7, de privilegiis, V, 7, in VI0. — Vide etiam can. 713, § 1; 722, § 1.

3 Vide etiam can. 722, § 1.

4 S. C. Indulg., Tertii Ordinis S. Francisci, 31 ian. 1893, ad XVII.

14

Codex luris Canonici

bus in can. 198, § 1 ab Apostolica Sede concessae, non evanescunt, reso- luto iure Ordinarii cui concessae sunt, etiamsi ipse eas exsequi coeperit, sed transeunt ad Ordinarios qui ipsi in regimine succedunt; item con- cessae Episcopo competunt quoque Vicario Generali x.

§ 3. Concessa facultas secumfert alias quoque potestates quae ad illius usum sunt necessariae; quare in facultate dispensandi includitur etiam potestas absolvendi a poenis ecclesiasticis, si quae forte obstent, sed ad effectum dumtaxat dispensationis consequendae 2.

Can. 67.

Privilegium ex ipsius tenore aestimandum est, nec licet illud exten- dere aut restringere 3.

Can. 68.

In dubio privilegia interpretanda sunt ad normam can. 50; sed ea semper adhibenda interpretatio, ut privilegio aucti aliquam ex indul- gentia concedentis videantur gratiam consecuti 4.

Can. 69.

Nemo cogitur uti privilegio in sui dumtaxat favorem concesso, nisi alio ex capite exsurgat obligatio 5.

Can. 70.

Privilegium, nisi aliud constet, censendum est perpetuum 6.

Can. 71.

Per legem generalem revocantur privilegia in hoc Codice contenta; ad cetera quod attinet, servetur praescriptum can. 60 7 .

Can. 72.

§ 1. Privilegia cessant per renuntiationem a competente Superiore acceptatam.

1 Reg. 4G, R. J., in VI°; S. C. S. Off., litt. encycl. 20 febr. 1888, n. 3; 24 nov. 1897; decr. 20 apr. 1898, n. 1; 3 maii 1899, ad 1. 3; 20 dec. 1899; 5 sept. 1900. — Vide etiam can. 368, § 2; 435, § 2.

2 Reg. 35, 42, 53, 80, R. J., in VI0; S. C. S. Off., 17 mart. 1874; S. C. de Prop. Fide (C. P. pro Sin. - Sutchuen.), 26 sept. 1821; S. Poenit., 2 iul. 1891. — Vide etiam can. 200, § 1.

3 O. 10-12, X, de decimis, 'primitiis ei oblationibus, III, 30; c. 7-9, 16, 18, 19, 21, 24, X, de privilegiis et excessibus privilegiatorum, V, 33; c. 5, 9-11, de privilegiis, V, 7, in VI°; Reg. 28, 74, R. J., in VI0; Cone. Trident., sess. XXIV, de ref., c. 11; Benedictus XIV, const. « Apostolica indulta », 5 aug. 1744, § 7; Pius X, motu propr. « Inter multiplices », 21 febr. 1905, n. 80; S. R. C., decr. 27 aug. 1822, n. 5; Cincinnaten., 27 febr. 1883, ad I.

4 C. 16, 19, 30, X, de privilegiis et excessibus privilegiatorum, V, 33; c. 16, 25, X, de verborum significatione, V, 40; c. 1, de filiis presbyterorum et aliis illegitime natis, I, 11, in VI0; c. 6, 10, de privilegiis, V, 7, in VI0; Reg. 15, 30, 48, 61, R. J., in VI0; Cone. Trident., sess. XXIV, de ref., c. 11; S. R. C., decr. 27 aug. 1822, n. 5.

5 C. 6, X, de privilegiis et excessibus privilegiatorum, V, 33; Reg. 61, R. J., in VI0.

6 C. 22, X, de privilegiis et excessibus privilegiatorum, V, 33; Reg. 16, R. J., in VI0.

^ C. 1, X, de regulis iuris, V, 41; c. 1, de constitutionibus, I, 2, in VI0; c. 5, de rescri- ptis, I, 3, in VI0.

Liber Primus - Nonnae Generales

15

§ 2. Privilegio in sui tantum favorem constituto quaevis persona pri- vata renuntiare potest \

§ 3. Concesso alicui communitati, dignitati locove renuntiare pri- vatis personis non licet 1 2.

§ 4. Nec ipsi communitati seu coetui integrum est renuntiare privi- legio sibi dato per modum legis, vel si renuntiatio cedat in Ecclesiae alio- rumve praeiudicium.

Can. 73.

Resoluto iure concedentis, privilegia non exstinguuntur, nisi data fuerint cum clausula : ad beneplacitum nostrum, vel alia aequipollenti 3.

Can. 74.

Privilegium personale personam sequitur et cum ipsa exstinguitur 4.

Can. 75.-

Privilegia realia cessant per absolutum rei vel loci interitum; pri- vilegia vero localia, si locus intra quinquaginta annos restituatur, revi- viscunt 5.

Can. 76.

Per non usum vel per usum contrarium privilegia aliis haud onerosa non cessant; quae vero in aliorum gravamen cedunt, amittuntur, si ac- cedat legitima praescriptio vel tacita renuntiatio.

Can. 77.

Cessat quoque privilegium, si temporis progressu rerum adiuncta sic, iudicio Superioris, immutentur ut noxium evaserit, aut eius usus illicitus fiat; item elapso tempore vel expleto numero casuum pro quibus privilegium fuit concessum, firmo praescripto can. 207, § 2 6.

Can. 78.

Qui abutitur potestate sibi ex privilegio permissa, privilegio ipso privari meretur; et Ordinarius Sanctam Sedem monere ne omittat, si quis privilegio ab eadem concesso graviter abutatur 7.

1 C. 12, X, de foro competenti, II, 2; c. 23, X, de regularibus et transeuntibus ad reli- gionem, III, 31.

2 C. 5, X, de arbitris, I, 43; c. 12, 18, X, de foro competenti, II, 2; c. 15, 36, X, de sententia excommunicationis, V, 39.

3 C. 5, de rescriptis, I, 3, in VI0.

4 Reg. 7, R. J., in VI0..

5 S. C. Indulg., Tornacen., 28 ian. 1839; Taurinen., 26 aug. 1840; Gameracen., 22 febr. 1847, ad 3; Ordinis Carmelitarum Discalceat., 18 sept. 1862; S. R. C., Taurinen., 17 dec. 1875. - Vide etiam can. 924.

6 C. 9, X, de decimis, primitiis et oblationibus, III, 30; Reg. 61, R. J., in VI°.

7 C. 7, D. LXXIV; c. 63, C. XI, q. 3; c. 43, X, de rescriptis, I, 3; c. 2, X, de postu- latione praelatorum, I, 5; c. 12, X, de clericis non residentibus in ecclesia vel praebenda, III, 4; c. 18, Xv de regularibus et transeuntibus ad religionem, III, 31; c. 11, 24, X, de privilegiis et excessibus privilegiatorum, V, 33; c. 32, 45, X, de sententia excommunica- tionis, V, 39; S. C. de Prop. Fide, decr. 13 aug. 1774.

16

Codex luris Canonici

Can. 79.

Quamvis privilegia, oretenus a Sancta Sede obtenta, ipsi petenti in foro conscientiae suffragentur, nemo tamen potest cuiusvis privilegii usum adversus quemquam in foro externo vindicare, nisi privilegium ipsum sibi concessum esse legitime evincat 1.

TITULUS VI.

De dispensationibus.

Can. 80.

Dispensatio, seu legis in casu speciali relaxatio, concedi potest a conditore legis, ab eius successore vel Superiore, nec non ab illo cui iidem facultatem dispensandi concesserint 2.

Can. 81.

A generalibus Ecclesiae legibus Ordinarii infra Romanum Pontifi- cem dispensare nequeunt, ne in casu quidem peculiari, nisi haec potestas eisdem fuerit explicite vel implicite concessa, aut nisi difficilis sit re- cursus ad Sanctam Sedem et simul in mora sit periculum gravis damni, et de dispensatione agatur quae a Sede Apostolica concedi solet 3.

Can. 82.

Episcopi aliique locorum Ordinarii dispensare valent in legibus dioe- cesanis, et in legibus Concilii provincialis ac plenarii ad normam can. 291, § 2, non vero in legibus quas speciatim tulerit Romanus Pontifex pro illo peculiari territorio, nisi ad normam can. 81 4.

1 C. 8, 12, X, de privilegiis et excessibus privilegiatorum, V, 33; c. 7, de privilegiis, V, 7, in VI0; Innocentius X, const. « Cum sicut », 14 maii 1648, § 4, I, ad 14; Ordo servandus in S. Congregationibus, Tribunalibus, Officiis Romanae Curiae, 29 sept. 1908, Pars II, Nor- mae peculiares, cap. III, n. 2°.

2 C. 20, X, de electione et electi potestate, I, 6; c. 15, X, de temporibus ordinationum et qualitate ordinandorum, I, 11; c. 14, X, de filiis presbyterorum ordinandis vel nan, I, 17; c. 4, X, de corpore vitiatis ordinandis vel non, I, 20; c. 28, X, de praebendis et digni- tatibus, III, 5; c. 4, X, de concessione praebendae et ecclesiae non vacantis, III, 8; c. 1, X, de regulis iuris, V, 41; c. T, 2, de filiis presbyterorum et aliis illegitime natis, I, 11, in VI0; Reg. 46, 68, 72, R. J., in VI0; c. 2, de electione et electi potestate, I, 3, in Clem.; Sixtus IV, const. cc Licet ea », 9 aug. 1478, § 3, 5; Benedictus XIV, ep. « Aestas », 11 oct. 1757, n. XI; Pius VI, const. « Auctorem fidei », 28 aug. 1794, prop. 7, Synodi Pistorien., damn.; Gre- gorius XVI, ep. encycl. « Mirari vos », 15 aug. 1832; S. C. S. Off. (Mission. Archipelagi),

3 aug. 1639, ad 3.

3 C. 15, X, de temporibus ordinationum et qualitate ordinandorum, I, 11; c. 1, de filiis presbyterorum et aliis illegitime natis, I, 11, in VI0, c. un., de religiosis domibus, tit. VII, in Bxtravag. Ioan. XXII; Sixtus IV, const. « Licet ea », 9 aug. 1478, § 3, 5; Cle- mens VIII, decr. « Nullus oinnino », 25 iul. 1599, § 8; Pius VI, const. « Auctorem fidei », 28 aug. 1794, prop. 7, 74, Synodi Pistorien., damn.; S. C. C., Reatina , 3 iun. 1592, ad 4; decr. 21 sept. 1624, § 1. — Vide etiam can. 459, § 3, n. 3; 990; 1028; 1040; 1043; 1045, § 1, 2; 1245.

4 C. 1, X, de regulis iuris, V, 41.

Liber Primus - Normae Oenerales

17

CAN. 83.

Parochi nec a lege generali nec a lege peculiari dispensare valent, nisi haec potestas expresse eisdem concessa sit l.

Can. 84.

§ 1. A lege ecclesiastica ne dispensetur sine iusta et rationabili causa, habita ratione gravitatis legis a qua dispensatur; alias dispensatio ab inferiore data illicita et invalida est 2.

§ 2. Dispensatio in dubio de sufficientia causae licite petitur et potest licite et valide concedi.

Can. 85.

Strictae subest interpretationi non solum dispensatio ad normam can. 50, sed ipsamet facultas dispensandi ad certum casum concessa 3.

Can. 86.

Dispensatio quae tractum habet successivum, cessat iisdem modis quibus privilegium, nec non certa ac totali cessatione causae motivae 4.

1 Vide etiam can. 1044; 1045, § 3; 1245, § 1.

2 C. 14, de electione et electi potestate, I, 6, in VI0; Cone. Trident., sess. VI, de ref., c. 2; sess. XXIV, de ref. matrim., c. 5; sess. XXV, de ref., c. 18; Clemens XII, litt. ap. « Compertum », 24 aug. 1734, dub. I; Benedictus XIV, const. « Ad Apostolicae », 25 febr. 1742; ep. encycl. « Inter omnigenas », 2 febr. 1744, § 11, 25; const. « Omnium sollicitudi- num », 12 sept. 1744, § 14, dub. I; ep. « Cum encyclicas », 24 maii 1754, § 6; S. C. S. Off. (Tunkin. Qrient.), 5 sept. 1736, ad 1; 26 sept. 1754; 12 ian. 1769, n. I, II, 1, 2; instr. (ad Vic. Ap. Gallas), 28 mart. 1860, n. 9; S. C. C., Oveten., 16 dec. 1876; S. Claudii, 24 aug. 1907; S. C. de Prop. Fide, 17 febr. 1772, ad 2; instr. (ad Vic. Ap. Constantinop.), 1 oct. 1785; (C. P. pro Sin. — Tunkin. Orient.), 14 ian. 1806, ad 2; decr. 13 apr. 1807, n. IX; (C. P. pro Sin. — Tunkin. Orient.), 17 apr. 1828; (C. P. pro Sin.), 11 mart. 1848; 3 ian. 1850; instr. 9 maii 1877; S. Poenit., 5 apr. 1902. — Vide etiam can. 291, § 2; 1028; 1061, § 1, n. 1(1071; 1245.

3 C. 1, 2, de filiis presbyterorum et aliis illegitime natis, I, 11, in VI0; Reg. 28, 74, 78, 81, R. J., in VI0; S. C. S. Off., litt. 18 maii 1869; 1 iun. 1904.

4 C. 1, X, de regulis iuris, V, 41; c. 5, de rescriptis, I, 3, in VI0.

Codex luris Canonici.

2

18

Codex luris Canonici

UBER SECUNDUS

DE PERSONIS

Can. 87.

Baptismate homo constituitur in Ecclesia Christi persona cum omni- bus Christianorum iuribus et officiis, nisi, ad iura quod attinet, obstet obex, ecclesiasticae communionis vinculum impediens, vel lata ab Ec- clesia censura \

Can. 88.

§ 1. Persona quae vicesimum primum aetatis annum explevit, maior est; infra hanc aetatem, minor.

§ 2. Minor, si masculus, censetur pubes a decimoquarto, si femina, a duodecimo anno completo 1 2.

§ 3. Impubes, ante plenum septennium, dicitur infans seu puer vel parvulus et censetur non sui compos; expleto autem septennio, usum rationis habere praesumitur. Infanti assimilantur quotquot usu rationis sunt habitu destituti 3.

Can. 89.

Persona maior plenum habet suorum iurium exercitium; minor in exercitio suorum iurium potestati parentum vel tutorum obnoxia manet, iis exceptis in quibus ius minores a patria potestate exemptos habet 4.

1 C. 31, C. XXIV, q. 1; c. 51, D. I, de poenit.; c. 2, 15, de haereticis , V, 2, in VI0; Cone. Trident,, sess. VII, de baptismo , can. 7, 8, 13, 14; sess. XIV, de poenitentia, c. 2; Euge- nius IV (in Cone. Florentin.), const. « Exultate Deo », 22 nov. 1439, § 10; Benedictus XIV, const. « Etsi pastoralis », 26 maii 1742, § VII, n. XI; ep. encycl. « Inter omnigenas »,

2 febr. 1744, § 16; ep. « Postremo mense », 28 febr. 1747, n. 52; ep. « Singulari », 9 febr. 1749, § 2, 12-16; Pius IX, litt. ap. « Multiplices inter », 10 iun. 1851; Syllabus errorum, prop. 54,; Leo XIII, litt. encycl. « Sapientiae », 10 ian. 1890; S. C. S. Off., instr. (ad Archiep. Que- becen.), 16 sept. 1824, ad 2; 19 apr. 1837; instr. 22 iun. 1859; 7 apr. 1875; (Bucarest), 8 maii 1889; instr. (ad Vic. Ap. Nankin.), 26 aug. 1891; S. C. de Prop. Fide (C. G. - Albaniae), 18 apr. 1757, ad 5; (C. G.), 19 aug. 1776; instr. (ad Praef. Ap. Mission. Epiri), 25 febr. 1837; litt. encycl. (ad Ep. Indiar.), 25 apr. 1902.

2 C. 3, 6, 10, 11, 14, X, de desponsatione impuberum, IV, 2; c. 1, X, de delictis puero- rum, V, 23; S. C. S. Off. (Pondichery), 28 iun. 1865, ad 2; (Africae), 18 mart. 1903, ad 2.

3 C. 4, 5, X, de desponsatione impuberum, IV, 2; c. 32, de electione et electi potestate , I, 6, in VI0; Benedictus XIV, instr. « Eo quamvis tempore », 4 maii 1745, § 19; ep. « Po- stremo mense », 28 febr. 1747, n. 32, 31; ep. « Beatus Andreas », 22 febr. 1755, § 14; S. C. S. Off., instr. (ad Archiep. Portus Principis), 5 sept. 1877; S. C. de Sacramentis, decr. 8 aug. 1910, n. I; S. C. de Prop. Fide, 3 mart. 1703; instr. 17 apr. 1777; instr. (ad Mission. Caiennae), 8 maii 1779; Rituale Rom., tit. II, c. 3, de baptismo adultorum, n. 11.

4 C. 3, de iudiciis, II, 1, in VI0; Benedictus XIV, ep. « Postremo mense », 28 febr. 1747, n. 6; S. C. de Prop. Fide, 3 mart. 1703.

Liber Secundus - De Personis

19

Can. 90.

§ 1. Locus originis filii, etiam neophyti, est ille in quo, cum filius natus est, domicilium, aut, in defectu domicilii, quasi-domicilium habe- bat pater vel, si filius sit illegitimus aut postumus, mater 1.

§ 2. Si agatur de filio vagorum, locus originis est ipsemet nativitatis locus; si de exposito, est locus in quo inventus fuit.

Can. 91.

Persona dicitur : incola, in loco ubi domicilium, advena, in loco ubi quasi-domicilium habet; peregrinus , si versetur extra domicilium et quasi- domicilium quod adhuc retinet; vagus, si nullibi domicilium habeat vel quasi-domicilium 2.

Can. 92.

§ 1. Domicilium acquiritur commoratione in aliqua paroecia aut quasi-paroecia, aut saltem in dioecesi, vicariatu apostolico, praefectura apostolica; quae commoratio vel coniuncta sit cum animo ibi perpetuo manendi, si nihil inde avocet, vel sit protracta ad decennium completum3.

§ 2. Quasi-domicilium acquiritur commoratione uti supra, quae vel coniuncta sit cum animo ibi manendi saltem ad maiorem anni partem, si nihil inde avocet, vel sit reapse protracta ad maiorem anni partem 4.

§ 3. Domicilium vel quasi-domicilium in paroecia vel quasi-paroecia dicitur paroeciale; in dioecesi, vicariatu, praefectura, non autem in pa- roecia vel quasi-paroecia, dioecesanum.

Can. 93.

§ 1. Uxor, a viro legitime non separata, necessario retinet domici- lium viri sui; amens, domicilium curatoris; minor, domicilium illius cuius potestati subiicitur 5.

§ 2. Minor infantia egressus potest quasi-domicilium proprium obti- nere; item uxor a viro legitime non separata, legitime autem separata etiam domicilium 6.

Can. 94.

§ 1. Sive per domicilium sive per quasi-domicilium suum quisque parochum et Ordinarium sortitur. 7.

1 Innocentius XII, const. « Speculatores », 4 nov. 1694, § 4.

2 Benedictus XIV, const. « Convocatis », 25 nov. 1749, n. XLIV; ep. encycl. « Inter praeteritos », 3 dec. 1749, § 72; S. C. S. Off., 9 nov. 1898, ad 1; S. C. de Sacramentis, Ro- mana et aliarum, 13 mart. 1910, ad V, c.

3 Innocentius XII, const. « Speculatores », 4 nov. 1694, § 5.

4 S. C. S. Off., litt. encycl. (ad Ep. Angliae et Statuum Foeder. Americae Septen- trion.), 7 iun. 1867; 9 nov. 1898.

5 C. 3, de sepulturis, III, 12, in VI0; S. C. S. Off., 30 iun. 1892; (Colonien.), 23 iun. 1903; S. C. C., Romana seu Tusculana, 27 apr. 1720; Caietana et Terracinen., 31 ian., 21 febr. 1835; S. C. de Prop. Fide, instr. a. 1883, n. 2.

6 S. C. C., Romana seu Tusculana, 27 apr. 1720; Caietana et Terracinen., 31 ian., 21 febr. 1835; S. C. de Prop. Fide, instr. a. 1883, n. 2.

7 S. C. de Sacramentis, Romana et aliarum, 13 mart. 1910, ad V, c.

20

Codex luris Canonici

§ 2. Proprius vagi parochus vel Ordinarius est parochus vel Ordi- narius loci in quo vagus actu commoratur.

§ 3. Illorum quoque qui non habent nisi dioecesanum domicilium vel quasi-domicilium parochus proprius est parochus loci in quo actu com- morantur. ~

Can. 95.

Domicilium et quasi-domicilium amittitur discessione a loco cum animo non revertendi, salvo praescripto can. 93.

Can. 96.

§ 1. Consanguinitas computatur per lineas et gradus l.

§ 2. In linea recta, tot sunt gradus quot generationes, seu quot per- sonae, stipite dempto 2.

§ 3. In linea obliqua, si tractus uterque sit aequalis, tot sunt gradus quot generationes in uno tractu lineae : si duo tractus sint inaequales, tot gradus quot generationes in tractu longiore 3.

Can. 97.

§ 1. Affinitas oritur ex matrimonio valido sive rato tantum sive rato et consummato 4.

§ 2. Viget inter virum dumtaxat et consanguineos mulieris, itemque mulierem inter et viri consanguineos 5.

§ 3. Ita computatur ut qui sunt consanguinei viri, iidem in eadem linea et gradu sint affines mulieris, et vice versa 6.

Can. 98.

§ 1. Inter varios catholicos ritus ad illum quis pertinet, cuius caere- moniis baptizatus fuit, nisi forte baptismus a ritus alieni ministro vel fraude collatus fuit, vel ob gravem necessitatem, cum sacerdos proprii ritus praesto esse non potuit, vel ex dispensatione apostolica, cum facul- tas data fuit ut quis certo quodam ritu baptizaretur, quin tamen eidem adscriptus maneret 7.

1 C. 1, 2, 6, C. XXXV, q. 5; c. 3, 7, 9, X, de consanguinitate et affinitate, IV, 14.

2 C. 1, 6, C. XXXV, q. 5; c. 3, 9, X, de consanguinitate et affinitate, IV, 14.

3 O. 2, 4, 6, C. XXXV, q. 5; c. 9, X, de consanguinitate et affinitate, IV, 14; S. Pius V, const. (( Sanctissimus », 20 aug. 15G6, § 1; S. O. S. Off. (Cenomanen.), 11 mart. 1896.

4 C. 11, C. XXVII, q. 2; c. 3, C. XXXV, q. 5; c. 1, C. XXXV, q. 10; c. 5, X, de consan- guinitate et affinitate, IV, 14; Benedictus XIV, ep. encycl. « Inter omnigenas », 2 febr. 1744, § 15; S. C. S. Off. (Yunnan), 20 sept. 1854; instr. (ad Ep. S. Alberti), 9 dec. 1874; instr. (ad Vic. Ap. Nankin.), 26 aug. 1891.

s C. 20, C. XXXII, q. 7; c. 13, 22, C. XXXV, q. 2 et 3; c. 3, C. XXXV, q. 5; c. 5, X, de consanguinitate et affinitate, IV, 14; Benedictus XIV, ep. encycl. « Inter omnigenas », 2 febr. 1744, § 15; S. C. S. Off. (Yunnan), 20 sept. 1854; instr. (ad Vic. Ap. Nankin.), 26 aug. 1891.

e C. 3, C. XXXV, q. 5; S. C. S. Off., instr. (ad Archiep. Quebecen.), 16 sept. 1824, ad 2, 4.

7 Benedictus XIV, const. « Etsi pastoralis », 26 maii 1742, § II, n. XI, § VIII, n. VII, VIII, X; ep. encycl. « Demandatam », 24 dec. 1743, § 18; const. a Praeclaris », 18 mart. 1746; Pius X, const. « Tradita ab antiquis », 14 sept. 1912, n. VI; S. C. de Prop. Fide, instr. (pro Graeco-Melchit.), 15 febr. 1746; decr. 6 oct. 1863, C, a, d.

Liber Secundus - De Personis

21

§ 2. Clerici nullo modo inducere praesumant sive latinos ad orien- talem, sive orientales ad latinum ritum assumendum 1.

§ 3. Nemini licet sine venia Apostolicae Sedis ad alium ritum trans- ire, aut, post legitimum transitum, ad pristinum reverti 2.

§ 4. Integrum est mulieri diversi ritus ad ritum viri, in matrimonio ineundo vel eo durante, transire; matrimonio autem soluto, resumendi proprii ritus libera est potestas, nisi iure particulari aliud cautum sit 3.

§ 5. Mos, quamvis diuturnus, sacrae Synaxis ritu alieno suscipien- dae non secumfert ritus mutationem 4.

Can. 99.

In Ecclesia, praeter personas physicas, sunt etiam personae mora- les, publica auctoritate constitutae, quae distinguuntur in personas mo- rales collegiales et non collegiales, ut ecclesiae, Seminaria, beneficia, etc.

Can. 100.

§ 1. Catholica Ecclesia et Apostolica Sedes moralis personae ratio- nem habent ex ipsa ordinatione divina; ceterae inferiores personae mo- rales in Ecclesia eam sortiuntur sive ex ipso iuris praescripto sive ex speciali competentis Superioris ecclesiastici concessione data per formale decretum ad finem religiosum vel caritativum 5.

§ 2. Persona moralis collegialis constitui non potest, nisi ex tribus saltem personis physicis.

1 Benedictus XIV, ep. encyci. « Demandatam », 24 dec. 1743, § 15; const. « Praeclaris », 18 mart. 1746; ep. encyci. « Allatae sunt », 26 iul. 1755, § 21; Leo XIII, litt. ap. « Orien- talium », 30 nov. 1894, n. I; S. C. Ep. et Reg., Hydruntina, 2 ian. 1595; S. C. de Prop. Fide, instr. (pro Graeco-Melchit.), 15 febr. 1746; decr. 6 oct. 1S63, A, c.

2 Benedictus XIV, const. « Etsi pastoralis », 26 maii 1742, § II, n. XIII, XIV, § VII, n. XXIV, XXV; ep. encyci. « Demandatam », 24 dec. 1743, § 13, 15; const. « Praeclaris », 18 mart. 1746; ep. encyci. « Allatae sunt », 26 iul. 1755, § 20, 21; Gregorius XVI, ep. encyci. « Inter gravissimas », 3 febr. 1832; Leo XIII, litt. ap. « Orientalium », 30 nov. 1894, n. VII; Pius X, const. « Tradita ab antiquis », 14 sept. 1912, n. VI; S. C. S. Off., 3 aug. 1639; S. C. de Prop. Fide, instr. (pro Graeco-Melchit.), 15 febr. 1746; (C. G.), 8 mart. 1757; (C. G.), 12 mart. 1759; (C. G.), 2 iun. 1760; decr. 20 nov. 1838; (C. G.), 11 dec. 1838, ad 3; litt. 17 sept. 1842; decr. 6 oct. 1863, A, a; decr. 1 maii 1897, n. 2; ep. 15 iun. 1912.

3 Benedictus XIV, const. « Etsi pastoralis », 26 maii 1742, § VIII, n. IX; Leo XIII, litt. ap. « Orientalium », 30 nov. 1894, n. VIII; S. C. de Prop. Fide (C. G.), decr. 19 maii 1759; (C. G.), 25 iul. 1887, ad 2, 4.

4 Leo XIII, litt. ap. « Orientalium », 30 nov. 1894, n. II; Pius X, const. « Tradita ab antiquis », 14 sept. 1912, n. VI; S. C. de Prop. Fide, litt. (ad Patriarch. Graeco-Melchit.), 31 mart. 1843; decr. 6 oct. 1863, C, d; (C. G.), 1 iun. 1885, ad 1.

5 Pius IX, allocut. « Singulari quadam », 9 dec. 1854; litt. ap. « Cum Catholica Eccle- sia », 26 mart. 1860; allocut. « Multis gravibusque », 17 dec. 1860; allocut. « Maxima qui- dem », 9 iun. 1862; ep. encyci. « Quanta cura », 8 dec. 1864; Syllabus errorum, prop. 19; ep. encyci. « Etsi multa », 21 nov. 1873; ep. encyci. « Vix dum a Nobis », 7 mart. 1874; Leo XIII, ep. encyci. « Immortale Dei », 1 nov. 1885; ep. « Officio sanctissimo », 22 dec. 1887; allocut. « Mirandum sane », 1 iun. 1888; litt. encyci. « Libertas », 20 iun. 1888; litt. encyci. « Sa- pientiae », 10 ian. 1890; ep. ap. « Praeclara », 20 iun. 1894; ep. encyci. « Satis cognitum », 29 iun. 1896; Pius X, ep. encyci. « Vehementer Nos », 11 febr. 1906; S. C. S. Off., decr. « Lamentabili », 4 iul. 1907, prop. 52, damn.

m

Codex luris Canonici

§ 3. Personae morales sive collegiales sive non collegiales minoribus aequiparantur 1.

Can. 101.

§ 1. Circa actus personarum moralium collegialium :

1. ° Nisi aliud expresse iure communi aut particulari statutum fue- rit, id vim iuris habet, quod, demptis suffragiis nullis, placuerit parti absolute maiori eorum qui suffragium ferunt, aut, post duo inefficacia scrutinia, parti relative maiori in tertio scrutinio; quod si suffragia aequalia fuerint, post tertium scrutinium praeses suo voto paritatem dirimat aut, si agatur de electionibus et praeses suo voto paritatem diri- mere nolit, electus habeatur senior ordine vel prima professione vel aetate;

2. ° Quod autem omnes, uti singulos, tangit, ab omnibus probari debet 2.

§ 2. Si de actibus personarum moralium non collegialium agatur, serventur particularia statuta ac normae iuris communis, quae easdem personas respiciunt.

Can. 102.

§ 1. Persona moralis, natura sua, perpetua est; exstinguitur tamen si a legitima auctoritate supprimatur, vel si per centum annorum spa- tium esse desierit.

§ 2. Si vel unum ex personae moralis collegialis membris supersit, ius omnium in illud recidit 3.

Can. 103.

§ 1. Actus, quos persona sive physica sive moralis ponit ex vi ex- trinseca, cui resisti non possit, pro infectis habentur 4.

§ 2. Actus positi ex metu gravi et iniuste incusso vel ex dolo, valent, nisi aliud iure caveatur; sed possunt ad normam can. 1684-1689 per iudicis sententiam rescindi, sive ad petitionem partis laesae sive ex officio 5.

Can. 104.

Error actum irritum reddit, si versetur circa id quod constituit substantiam actus vel recidat in conditionem sine qua non ; secus actus valet, nisi aliud iure caveatur; sed in contractibus error locum dare potest actioni rescissoriae ad normam iuris 6.

1 C. 1, 3, X, de in integrum restitutione, I, 41.

2 C. 1, 22, 42, 48, 50, 55, 57, X, de electione et electi potestate, I, 6; c. 2, X, de renun- datione, I, 9; c. 7, X, de officio archidiaconi, I, 23; c. 6, X, de his, quae fiunt a praelato sine consensu capituli, III, 10; c. 1, 4, X, de his, quae fiunt a maiori parte capituli, III, 11; c. 23, de electione et electi potestate, I, 6, in VI0; Reg. 29, R. J., in VI0; S. C. Ep. et Reg„ Gravinen. et Montis Pelusii, 30 iul. 1852. — Vide etiam can. 172, § 1; 526.

3 S. C. C., Armacana, 12 mart. 1672; Forolivien., 16 sept. 1871, ad 1.

4 C. 5, X, de his, quae vi metusve causa fiunt, I, 40; c. 5, X, de regulis iuris, V, 41; Reg. 64, R. J., in VI°.

5 C. 2-4, 6, X, de his, quae vi metusve causa fiunt, I, 40; c. 2, X, de arbitris, I, 43. — Vide etiam can. 169, § 1, n. 1; 185; 572, § 1, n. 4; 1087; 1307, § 3; 1317, § 2.

6 C. XXIX, q. 1; S. C. de Prop. Fide, instr. 1 oct. 1785. — Vide etiam can. 1083; 1084.

Liber Secundus - De Personis

23

Oan. 105.

Cum ius statuit Superiorem ad agendum indigere consensu vel con- silio aliquarum personarum :

1. ° Si consensus exigatur, Superior contra earundem votum invalide agit; si consilium tantum, per verba, ex. gr. : de consilio consultorum , vel audito Capitulo , parocho , etc., satis est ad valide agendum ut Superior illas personas audiat; quamvis autem nulla obligatione teneatur ad eorum votum, etsi concors, accedendi, multum tamen, si plures audien- dae sint personae, concordibus earundem suffragiis deferat, nec ab eisdem, sine praevalenti ratione, suo iudicio aestimanda, discedat;

2. ° Si requiratur consensus vel consilium non unius tantum vel alterius personae, sed plurium simul, eae personae legitime convocentur, salvo praescripto can. 162, § 4, et mentem suam manifestent; Superior autem pro sua prudentia ac negotiorum gravitate potest eas adigere ad iusiurandum de secreto servando praestandum;

3. ° Omnes de consensu vel consilio requisiti debent ea qua par est reverentia, fide ac sinceritate sententiam suam aperire \

Can. 106.

Circa praecedentiam inter varias personas seu physicas seu morales, serventur normae quae sequuntur, salvis normis specialibus quae suis in locis traduntur :

1. ° Qui alius personam gerit, ex eadem obtinet praecedentiam; sed qui in Conciliis aliisque similibus conventibus procuratorio nomine intersunt, sedent post illos eiusdem gradus qui intersunt nomine proprio;

2. ° Cui est auctoritas in personas sive physicas sive morales, eidem ius est praecedentiae supra illas;

3. ° Inter diversas personas ecclesiasticas quarum nulla habeat in alias auctoritatem : qui ad gradum potiorem pertinent, praecedunt eis qui sunt inferioris gradus; inter eiusdem gradus personas sed non eiusdem ordinis, qui altiorem ordinem tenet, praecedit iis qui in inferiore sunt positi; si denique ad eundem gradum pertineant eundemque ordinem habeant, praecedit qui prius est promotus ad gradum; si eodem tempore promoti sint, senior ordinatione, nisi iunior ordinatus fuerit a Romano Pontifice; et si eodem tempore ordinem receperint, senior aetate;

4. ° In praecedentia diversitas ritus non attenditur;

5. ° Inter varias personas morales eiusdem speciei et gradus, illa praecedit quae est in pacifica quasi-possessione praecedentiae et, si de hoc non constet, quae prius in loco, ubi quaestio oritur, instituta est; inter sodales vero alicuius collegii, ius praecedentiae determinetur ex propriis legitimis constitutionibus; secus ex legitima consuetudine; qua deficiente, ex praescripto iuris communis;

6. ° Loci Ordinarii est in sua dioecesi statuere praecedentias inter suos subditos, ratione habita principiorum iuris communis, legitimarum

S. C. Consist., decr. « Maxima cura », 20 aug. 1910, can. 6, § 1, 2.

24

Codex luris Canonici

dioecesis consuetudinum et munerum ipsis commissorum; et omnes de praecedentia controversias, etiam inter exemptos, quatenus ii collegiali- ter cum aliis procedant, componere in casibus urgentioribus, remota omni appellatione in suspensivo, sed sine praeiudicio iuris uniuscuiusque;

7.° Circa personas quae ad Domum pontificalem pertinent, prae- cedentia moderanda est secundum peculiaria privilegia, regulas et tradi- tiones eiusdem pontificiae Domus

Can. 107.

Ex divina institutione sunt in Ecclesia clerici a laicis distincti, licet non omnes clerici sint divinae institutionis; utrique autem possunt esse religiosi 2.

1 C. 7, D. XVII; c. 1, D. XVIII; c. 7, D. LXXV; c. 5, D. XCIII; c. 1, 15, X, de maiori- tate et obedientia, I, 33; Reg. 54, R. J., in VI0; Cone. Trident., sess. XXV, de regularibus , c. 13; Pius II, const. « Cum servare », 12 iun. 1459; Leo X, litt. ap. <c Licet alias », 6 dec. 1517, § 3; Pius IV, const. « Sedis Apostolicae », 18 febr. 1564, § 5; S. Pius V, const. « Etsi mendicantium », 16 maii 1567, § 1, n. 9, § 2, n. 9; const. « Ex supernae », 16 aug. 1567, § 2, 3; Gregorius XIII, const. « Exposcit », 15 iul. 1583; Benedictus XIV, const. « Ad mili- tantis », 30 mart. 1742, § 7; const. « Etsi pastoralis », 26 maii 1742, § IX, n. XVII; Pius IX, litt. ap. « Multiplices », 27 nov. 1869, n. IV; Pius X, motu propr. « Inter multiplices », 21 febr. 1905, n. 11, 21, 40, 46, 57, 66; litt. ap. « Seraphici Patriarchae », 15 aug. 1910, n. I-VII; S. C. Ep. et Reg., 13 mart. 1582; Cassanen., 24 maii 1583; Jsclana, 6 dec. 1619; C arme- ntarum, 1 iul. 1644; S. C. C., Vicariatus Africae Meridionalis, 14 mart. 1909; S. C. de Prop. Fide, 30 maii 1629; decr. 6 oct. 1863, E, g; litt. 15 iun. 1867; S. R. C., Toletana, 6 iul. 1593; Lunen.-Sarzanen., 15 oct. 1593; Ordinis S. Francisci, 26 nov. 1593; Urbis, 8 febr. 1594; Aqui- leien., 30 sept. 1596; Cornetana, 10 ian. 1597; Novarien., 16 iul. 1605; Minerbina, 4 mart. 1606; Neritonen., 17 iun. 1606; Tuscanellae, 14 iun. 1608; Segobricen., 21 mart. 1609; Tele- sina, 19 mart. 1611; Cusentina, 1 mart. 1614; Minorum Regularis Observantiae, 3 iun. 1617; Bononien., 9 dec. 1617; Mazarien., 4 apr. 1626, ad 1; Nicien., 12 dec. 1626; Aquileiae, 7 aug. 1627, ad 1; Tullen., 7 aug. 1627, ad 1; Spoletana Pedisluci, 26 febr. 1628; Aversana, 13 mart. 1632, ad 3; Thelesina, 24 iul. 1638; Lunen.-Sarzanen., 18 iun. 1639; Regni Sardi- niae, 2 mart. 1641; Granaten., 10 maii 1642; Milevitana, 26 sept. 1643; Camerinen., 20 maii 1651; Ephesina, 8 apr. 1656; Montis Regalis, 4 aug. 1657, ad 4; Pragen., 1 dec. 1657; Vratis- lavien., 26 ian. 1658; Lucerina, 8 iun. 1658; Bisacien., 7 sept. 1658; Triventina, 29 mart. 1659; Rossanen., 19 iul. 1659; Farfen., 3 sept. 1661; Mantuana, 15 ian. 1667; Sypontina, 23 nov. 1675; Terulen., 20 nov. 1677; Ampurien., 26 nov. 1678; Novarien., 24 febr. 1680; £. Angeli de Lom- bardis, 22 nov. 1681; Vercellen., 20 sept. 1687; Lucen., 15 maii 1694, ad 5; Praenestina, 13 aug. 1701; Urbis Collegii Episcoporum Assistentium, 10 sept. 1816; Beneventana, 17 aug. 1833; Conversana Ordinis Minorum S. Francisci de Observantia Capuccinorum, 27 febr. 1847; Assisien., 21 febr., 29 nov. 1856, ad I-III; Abellinen., 18 aug. 1877; Cephaluden., 1 dec. 1882; Squillacen., 17 ian. 1887; decr. gen. 12 iul. 1892; Nucerina Paganorum, 1 mart. 1894, ad II; Monopolitana , 6 febr. 1896; Iaren., 15 apr. 1904; Caeremoniale Episeopor., 1. I, c. XIII, n. 12, c. XXXI, n. 15; 1. II, c. XXXIII, n. 4, 5. — Vide etiam can. 239, § 1, n. 21; 269, § 2; 280; 347; 370, § 1; 408; 439; 450, § 2; 478; 491; 701; 1233, § 3.

2 Cone. Trident., sess. XXIII, de ordine, can. 4; S. Clemens I, ep. « Propter subitas », a. 90-99 (?), c. 40.

Liber Secundus - De Personis

25

PARS PRIMA

DE CLERICIS

SECTIO I.

De clericis in genere.

Can. 108.

§ 1. Qui divinis ministeriis per primam saltem tonsuram mancipati sunt, clerici dicuntur \

§ 2. Non sunt omnes in eodem gradu, sed inter eos sacra hierarchia est in qua alii aliis subordi nantur 2.

§ 3. Ex divina institutione sacra hierarchia ratione ordinis constat Episcopis, presbyteris et ministris; ratione iurisdictionis, pontificatu su- premo et episcopatu subordinato; ex Ecclesiae autem institutione alii quoque gradus accessere 3.

1 C. 38, C. XI, q. 1; c. 11, X, de aetate ei qualitate et ordine praeficiendorum , I, 14; Cone. Trident., sess. XXIII, de ordine, c. 4; Pontificale Rom., tit. De ordinibus confe- rendis; tit. De clerico faciendo.

2 Cone. Trident., sess. XXIII, de ordine, can. 2, 4, 6, 7; Ioannes XXII, const. « Licet », 23 oct. 1327, art. 4, errorum Marsilii Patavini et Ioannis de Janduno, damn.; Martinus V (in Cone. Constantien.), const. « Inter cunctas », 22 febr. 1418, art. 25, de quo errorum Wieleff et Husz suspecti interrogandi; Gregorius XVI, litt. ap. « Cum in Ecclesia », 17 sept. 1833; ep. encycl. « Commissum divinitus », 17 maii 1835; Pius X, ep. encycl. « Vehementer Nos », 11 febr. 1906; S. C. S. Off., decr. « Lamentabili », 4 iul. 1907, prop. 53, 54, damn.

3 Cone. Trident., sess. XXIII, de ordine, c. 2, 4, can. 6, 7; Cone. Vatican., sess. IV; S. Clemens I, ep. « Propter subitas », a. 90-99 (?), c. 40; S. Cornelius I, ep. « Quantam sol- licitudinem », a. 252, Professio fidei schismaticorum; S. Siricius, ep. « Directa ad deces- sorem », 10 febr. 385; Professio fidei (in Cone. Lugdunen. II) a Michaele Palaeologo Gre- gorio X objlata, a. 1274; Ioannes XXII, const. « Licet », 23 oct. 1327, art. 2-4, errorum Marsilii Patavini et Ioannis de Janduno, damn.; Benedictus XII, a. 1341, prop. 84, 85, Armenorum, damn.; Clemens VI, ep. « Super quibusdam », 29 sept. 1351; Martinus V (in Cone. Constantien.), const. « Inter cunctas », 22 febr. 1418, art. 8, Ioannis Wicleff, damn., art. 7, 9, 27, Ioannis Husz, damn., art. 25, de quo errorum Wicleff et Husz suspecti inter- rogandi; Eugenius IV (in Cone. Florentin.), const. « Laetentur caeli », 6 iul. 1439, § 8; Gregorius XIII, const. « Sanctissimus », a. 1575, Professio fidei Graecis praescr.; Sixtus V, const. « Postquam », 3 dec. 1586, § 2; Benedictus XIV, const. « Etsi pastoralis », 26 maii 1742, § I, n. VI; ep. « Nuper ad Nos », 16 mart. 1743, Professio fidei Maronitis praescr.; Pius VI, const. « Super soliditate », 28 nov. 1786, § 1, 4, 15, 16; const. « Auctorem fidei », 28 aug. 1794, prop. 3, 6-8, Synodi Pistorien., damn.; Gregorius XVI, ep. encycl. « Mirari vos », 15 aug. 1832; litt. ap. « Cum in Ecclesia », 17 sept. 1833; ep. encycl. « Commissum divi- nitus », 17 maii 1835; Pius IX, ep. encycl. « Amantissimus », 8 apr. 1862; allocut. « Maxima quidem », 9 iun. 1862; ep. encycl. « Quanta cura », 8 dec. 1864; litt. ap. « Reversurus », 12 iul. 1867; litt. ap. « Aeterni Patris », 29 iun. 1868; ep. encycl. « Ubi Nos », 15 maii 1871; Leo XIII, litt. encycl. « Sapientiae », 10 ian. 1890; ep. encycl. « Satis cognitum », 29 iun. 1896; Pius X, litt. encycl. « Pascendi », 8 sept. 1907; ep. « Ex quo », 26 dec. 1910; S. C. S. Off., decr. 24 ian. 1647; decr. « Lamentabili », 4 iul. 1907, prop. 55, damn. — Vide etiam can. 109; 218; 219; 329, § 1; 949.

26

Codex luris Canonici

Can. 109.

Qui in ecclesiasticam hierarchiam cooptantur, non ex populi vel po- testatis saecularis consensu aut vocatione adleguntur; sed in gradibus potestatis ordinis constituuntur sacra ordinatione; in supremo pontifi- catu, ipsomet iure divino, adimpleta conditione legitimae electionis eius- demque acceptationis; in reliquis gradibus iurisdictionis, canonica mis- sione \

Can. 110.

Quamvis Praelati titulo, honoris causa, a Sede Apostolica etiam non- nulli clerici donentur sine ulla iurisdictione, proprio tamen nomine Prae- lati in iure dicuntur clerici sive saeculares sive religiosi qui iurisdictio- nem ordinariam in foro externo obtinent 1 2.

TITULUS I.

De clericorum adscriptione alicui dioecesi.

Can. 111.

§ 1. Quemlibet clericum oportet esse vel alicui dioecesi vel alicui religioni adscriptum, ita ut clerici vagi nullatenus admittantur 3.

§ 2. Per receptionem primae tonsurae clericus adscribitur seu, ut aiunt, incardinatur dioecesi pro cuius servitio promotus fuit.

Can. 112.

Praeter casus de quibus in can. 114, 641, § 2, ut clericus alienae dioe- cesi valide incardinetur, a suo Ordinario obtinere debet litteras ab eodem subscriptas excardinationis perpetuae et absolutae; et ab Ordinario alie- nae dioecesis litteras ab eodem subscriptas incardinationis pariter per- petuae et absolutae 4.

Can. 113.

Excardinationem et incardinationem concedere nequit Vicarius Ge- neralis sine mandato speciali, nec Vicarius Capitularis, nisi post annum a vacatione sedis episcopalis et cum consensu Capituli.

1 C. 2, 3, 5-8, D. LXIII; Cone. Constantinopolitan. IV, actio X, can. 12; Cone. Tri- dent., sess. XXIII, de ordine , c. 4, can. 7; Ioannes XXII, const. « Licet », 23 oct. 1327, art. 3, errorum Marsilii Patavini et Ioannis de Janduno, damn.; Martinus V (in Cone. Constantien.), const. « Inter cunctas », 22 febr. 1418, art. 9, Ioannis Husz, damn.; Pius VI, const. « Super soliditate », 28 nov. 1786, § 16; const. « Auctorem fidei », 28 aug. 1794, prop. 2, Synodi Pistorien., damn.; Pius X, litt. encycl. « Pascendi », 8 sept. 1907; S. C. C., decr. 23 maii 1874. — Vide etiam can. 147, § 2; 219; 332, § 1.

2 Benedictus XII, a. 1341, prop. 85, Armenorum, damn.

3 C. 1, 2, D. LXX; Cone. Trident., sess. XXIII, de ref., c. 11, 13, 16; Innocentius XIII, const. « Apostolici ministerii », 23 maii 1723, § 3, 8; Benedictus XIII, const. « In supremo », 23 sept. 1724, § 2, 6, 28; const. « Pastoralis officii », 27 mart. 1726, § 3.

4 C. 5, X, de clericis non residentibus in ecclesia vel praebenda, III, 4; S. C. C., decr. « A primis », 20 iul. 1898, n. 2; decr. 24 nov. 1906, n. 2°.

Liber Secundus - De Personis

27

Can. 114.

Habetur excardinatio et incardinatio, si ab Ordinario alienae dioe- cesis clericus beneficium residentiale obtinuerit cum consensu sui Ordi- narii in scriptis dato, vel cum licentia ab eodem in scriptis concessa e dioecesi discedendi in perpetuum \

Can. 115.

Etiam per professionem religiosam quis a propria dioecesi excardi- natur, ad normam can. 585.

Can. 116.

Excardinatio fieri nequit sine iustis causis, et effectum non sortitur, nisi incardinatione secuta in alia dioecesi, cuius Ordinarius de eadem priorem Ordinarium quantocius certiorem reddat 1 2.

Can. 117.

Ad incardinationem alieni clerici Ordinarius ne deveniat, nisi :

1. ° Necessitas aut utilitas dioecesis id exigat, et salvis iuris prae- scriptis circa canonicum ordinationis titulum;

2. ° Ex legitimo documento sibi constiterit de obtenta legitima ex- cardinatione, et habuerit praeterea a Curia dimittente, sub secreto, si opus sit, de clerici natalibus, vita, moribus ac studiis opportuna testi- monia, maxime si agatur de incardinandis clericis diversae linguae et nationis; Ordinarius autem dimittens, graviter onerata eius conscientia, advigilare debet ut testimonia sint veritati conformia;

3. ° Clericus iureiurando coram eodem Ordinario eiusve delegato declaraverit se in perpetuum novae dioecesis servitio velle addici ad nor- mam sacrorum canonum 3.

TITULUS II.

De iuribus et privilegiis clericorum.

Can. 118.

Soli clerici possunt potestatem sive ordinis sive iurisdictionis eccle- siasticae et beneficia ac pensiones ecclesiasticas obtinere 4.

1 C. 2, D. LXXII; Innocentius XII, const. « Speculatores », 4 nov. 1694, § 3; S. C. C., decr. « A primis », 20 iul. 1898; S. C. de Prop Fide, instr. (ad Ep. Stat. Foeder. Ame- ricae), 25 febr. 1896.

2 S. C. C., decr. « A primis », 20 iul. 1898, n. 1; decr. 24 nov. 1906, n. 1°.

3 C. 5, X, de clericis non residentibus in ecclesia vel praebenda, III, 4; S. C. C., decr. « A primis », 20 iul. 1898, n. 2-5; decr. 24 nov. 1906, n. 3°; Bismarckien. et aliarum, 31 ian. 1913; S. C. de Prop. Fide, instr. (ad Ep. Stat. Foeder. Americae), 25 febr. 1896.

4 C. 1, D. XCVI; c. 18, C. XVI, q. 7; c. 2, D. I, de cons.; c. 2, X, de aetate et quali- tate et ordine praeficiendorum, I, 14; c. 6, X, de transactionibus, I, 36; c. 2, X, de iudiciis, II, 1; c. 2, X, de institutionibus, III, 7; c. 4, X, de immunitate ecclesiarum, coemeterii, et rerum ad eas pertinentium, III, 49; c. 1, X, de clerico non ordinato ministrante, V, 28; c. 10, X, de poenitentiis et remissionibus, V, 38; Cone. Trident., sess. VII, de sacramentis

28

Codex luris Canonici

Can. 119.

Omnes fideles debent clericis, pro diversis eorum gradibus et mune- ribus, reverentiam, seque sacrilegii delicto commaculant, si quando cle- ricis realem iniuriam intulerint 1.

Can. 120.

§ 1. Clerici in omnibus causis sive contentiosis sive criminalibus apud iudicem ecclesiasticum conveniri debent, nisi aliter pro locis parti- cularibus legitime provisum fuerit 2.

§ 2. Patres Cardinales, Legati Sedis Apostolicae, Episcopi etiam titulares, Abbates vel Praelati nullius , supremi religionum iuris pontifi- cii Superiores, Officiales maiores Bomanae Curiae, ob negotia ad ipsorum munus pertinentia, apud iudicem laicum conveniri nequeunt sine venia Sedis Apostolicae; ceteri privilegio fori gaudentes, sine venia Ordinarii loci in quo causa peragitur; quam tamen licentiam Ordinarius, praeser- tim cum actor est laicus, ne deneget sine iusta et gravi causa, tum ma- xime cum controversiae- inter partes componendae frustra operam de- derit 3.

§ 3. Si nihilominus ab eo qui nullam praehabuerit veniam, conve- niantur, possunt, ratione necessitatis, ad vitanda maiora mala compa- rere, certiore tamen facto Superiore a quo venia obtenta non fuit.

in genere , can. 10; sess. XIV, de poenitentia, c. 6, can. 10; sess. XXIII, de ordine, c. 4, can. 7; sess. XXIV, de re/., c. 12; Innocentius III, ep. « Eius exemplo », 18 dec. 1208, Professio fidei Waldensibus praescr.; Leo X (in Cone. Lateranen. V), const. « Regimini universalis », 4 maii 1515, § 10; const. « Exsurge Domine », 15 iun. 1520, error 13, Martini Luther, damn.; Benedictus XIV, ep. encycl. « Quemadmodum », 23 mart. 1743, § 3, 6; Pius IX, litt. ap. « Multiplices inter », 10 iun. 1851; Syllabus errorum, prop. 54; ep. « Exor- tae », 29 apr. 1876; S. C. Ep. et Reg., Arianen., 5 apr. 1593; Castellana, 22 iun. 1708, ad 3; decr. 15 iul. 1845; S. C. C., Dertlionen., 19 aug. 1730.

1 C. 8, C. VI, q. 1; c. 10, X, de constitutionibus, I, 2; c. 7, X, de regulis iuris, V, 41; c. 2, de officio et potestate iudicis delegati, I, 14, in Vl°; Cone. Trident., sess. XXV, de ref., c. 17, 20. — Vide etiam can. 2343.

2 C. 5, 11, 12, D. XCVI; c. 1-3, 5, 6, 8, 10, 12-17, 38-40, 42-47, C. XI, q. 1; c. 10, X, de

constitutionibus, I, 2; c. 4, 8, 10, 17, X, de iudiciis, II, 1; c. 1, 2, 9, 12, 18, X, de foro com- petenti, II, 2; c. 21, X, de iure patronatus, III, 38; c. 15, X, de excessibus praelatorum et subditorum, V, 31; c. 45, X, de sententia excommunicationis, V, 39; c. 2, de foro compe- tenti, II, 2, in VI°; c. 1, de clericis coniugatis, III, 2, in VI0; c. 12, de sententia excommu- nicationis, suspensionis et interdicti, V, 11, in VI0; Honorius III, const. « Has leges », a. 1220, § 3; Martinus V, const. « Ad reprimendas », 1 febr. 1428, § 3; Benedictus XIV,

const. « Officii Nostri », 15 mart. 1750, § 6; Clemens XIII, const. « Inter graviores »,

30 sept. 1758, § 7; ep. « Cum a multo », 18 dec. 1762, § 2; Pius IX, allocut. « Acerbissi- mum », 27 sept. 1852; allocut. « Nunquam fore », 15 dec. 1856; Syllabus errorum, prop. 31; const. « Apostolicae Sedis », 12 oct. 1869, § I, n. 7; ep. encycl. « Etsi multa », 21 nov. 1873;

Leo XIII, ep. encycl. « Immortale Dei », 1 nov. 1885; Pius X, motu propr. « Quantavis

diligentia », 9 oct. 1911; S. C. S. Off. (Mission. Archipelagi), 3 aug. 1639, ad 2; instr. (ad Vic. Ap. Myssurien.), 1 febr. 1871, n. 1; litt. encycl. 23 ian. 1886; S. C. de Prop. Fide, 6 iun. 1796; (C. G.), 17 maii 1886; (C. G.), 6 sept. 1886.

3 C. 2, 3, 17, 47, C. XI, q. 1; c. 2, X, de foro competenti, II, 2; Pius X, motu propr. « Quantavis diligentia », 9 oct. 1911; S. C. S. Off., litt. encycl. 23 ian. 1886; S. C. de Prop. Fide, 6 iun. 1796; (C. G.), 17 maii 18§6; (C. G.), 6 sept. 1886.

Liber Secundus - De Personis

29

Can. 121.

Clerici omnes a servitio militari, a muneribus et publicis civilibus officiis a statu clericali alienis immunes sunt \

^ Can. 122.

Clericis qui creditoribus satisfacere coguntur, salva sint quae ad honestam sui sustentationem, prudenti ecclesiastici iudicis arbitrio, sunt necessaria, firma tamen eorundem obligatione creditoribus quamprimum satisfaciendi 2.

Can. 123.

Memoratis privilegiis clericus renuntiare nequit; sed eadem amittit, si ad statum laicalem reducatur aut privatione perpetua iuris deferendi habitum ecclesiasticum plectatur, ad normam can. 213, § 1, 2301; recupe- rat vero, si haec poena remittatur aut ipse rursus inter clericos admit- tatur 3.

TITULUS III.

De obligationibus clericorum.

Can. 121.

Clerici debent sanctiorem prae laicis vitam interiorem et exteriorem ducere eisque virtute et recte factis in exemplum excellere 4.

1 C. 69, C. XII, q. 2; Cone. Trident., sess. XXV, de ref., c. 20; Pius IX, allocut. « In consistoriali », 1 nov. 1850; litt. ap. « Multiplices inter », 10 iun. 1851; Syllabus errorum, prop. 30, 32, 43; allocut. « Luctuosis exagitati », 12 mart. 1877; Leo XIII, ep. « Da grave », 27 aug. 1878; Pius X, ep. encycl. « Vehementer Nos », 11 febr. 1906.

2 C. 16, X, de restitutione spoliatorum, II, 13; c. 3, X, de solutionibus, III, 23; ♦S. C. C., 15 mart. 1652.

3 C. 12, 18, X, de foro competenti, II, 2; c. 15, 36, X, de sententia excommunicatio- nis, V, 39.

4 C. 3, D. LXI; c. 5, C. VI, q. 1; c. 21, C. VIII, q. 1; c. 14, X, de officio iudicis ordinarii, I, 31; Cone. Trident., sess. XIV, de ref., prooemium; sess. XXII, de ref., c. 1; sess. XXIII, de ref., c. 11, 13; sess. XXV, de ref., c. 1, 14; Leo X (in Cone. Lateranen. V), const. « Su- pernae dispositionis », 5 maii 1514, § 16; Sixtus V, const. « Postquam », 3 dee. 1586, § 1; Innocentius XIII, const. « Apostolici ministerii », 23 maii 1723, § 8; Benedictus XIII, const. « In supremo », 23 sept. 1724, § 6, 28; const. « Pastoralis officii », 27 mart. 1726, § 3; Benedictus XIV, ep. encycl. « Ubi primum », 3 dec. 1740, § 1, 6; const. « Firmandis », 6 nov. 1744, § 8; ep. encycl. « Apostolicum ministerium », 30 maii 1753, § 18; Pius IX, ep. encycl. « Qui pluribus », 9 nov. 1846; ep. encycl. « Nostis et Nobiscum », 8 dec. 1849; ep. encycl. « Nemo certe ignorat », 25 mart. 1852; ep. encycl. « Neminem vestrum », 2 febr. 1854; ep. encycl. « Singulari quidem », 17 mart. 1856; ep. encycl. « Cum nuper », 20 ian. 1858; ep. « Verbis exprimere », 15 aug. 1859; ep. encycl. « Amantissimus », 8 apr. 1862; Leo XIII, ep. encycl. « Quod multum », 22 aug. 1886; ep. encycl. « Pergrata Nobis », 14 sept. 1886; ep. « Officio sanctissimo », 22 dec. 1887; ep. « Exeunte iam anno », 25 dec. 1888; ep. encycl. « Constanti Hungarorum », 2 sept. 1893; litt. « Depuis le jour », 8 sept. 1899; ep. encycl. « Fin dal principio », 8 dec. 1902; Pius X, ep. encycl. « E supremi », 4 oct. 1903; litt. « La ristorazione », 5 maii 1904; litt. encycl. « Pieni Vanimo », 28 iul. 1906; exhortatio « Haerent animo », 4 aug. 1908; Benedictus XV, litt. encycl. « Ad beatissimi », 1 nov. 1914; S. C. Ep. et Reg., encycl, 16 mart. 1697; S. C. de Prop. Fide, regulae (pro Sacerd. Coptis), 15 mart. 1790, n. XX; instr. (ad Vic.Ap. N .), mense aug. 1827; instr. (ad Archiep. Fogarasien. et Alba-Iulien.), 24 mart. 1858; Pontificale Rom., tit. De ordinibus conferendis : tit. De ordi- natione presbyteri.

30

Codex luris Canonici

Can. 125.

Curent locorum Ordinarii :

1. ° Ut clerici omnes poenitentiae sacramento frequenter conscien- tiae maculas eluant;

2. ° Ut iidem quotidie orationi mentali per aliquod tempus incum- bant, sanctissimum Sacramentum visitent, Deiparam Virginem mariano rosario colant, conscientiam suam discutiant \

Can. 126.

Omnes sacerdotes saeculares debent tertio saltem quoque anno spiri- tualibus exercitiis, per tempus a proprio Ordinario determinandum, in pia aliqua religiosave domo ab eodem designata vacare; neque ab eis quisquam eximatur, nisi in casu particulari, iusta de causa ac de expressa eiusdem Ordinarii licentia 2.

Can. 127.

Omnes clerici, praesertim vero presbyteri, speciali obligatione tenen- tur suo quisque Ordinario reverentiam et obedientiam exhibendi 3.

Can. 128.

Quoties et quandiu id, iudicio proprii Ordinarii, exigat Ecclesiae ne- cessitas, ac nisi legitimum impedimentum excuset, suscipiendum est cle- ricis ac fideliter implendum munus quod ipsis fuerit ab Episcopo com- missum 4.

1 Benedictus XIV, const. « Etsi pastoralis », 26 maii 1742, § VI, n. I; Pius IX, ep. encycl. « lingulari quidem », 17 mart. 1856; Pius X, exhortatio « Haerent animo », 4 aug. 1908; S. C. Ep. et Reg., instr. (ad Ep. Hungariae), 28 maii 1896, n. III.

2 Benedictus XIV, ep. encycl. « Ut)i primum », 3 dec. 1740, § 3; Pius IX, ep. encycl. « Qui pluribus », 9 nov. 1846; ep. encycl. « Singulari quidem », 17 mart. 1856; Leo XIII,. ep. encycl. « Quod multum », 22 aug. 1886; Pius X, ep. « Experiendo », 27 dec. 1904; exhor- tatio « Haerent animo », 4 aug. 1908; S. C. C., 28 sept. 1878; S. C. de Prop. Fide, instr. (ad Vic. Ap. Indiar. Orient.), 8 sept. 1869, n. 33.

s C. 3, 6, D. XXIII; c. 24, C. VII, q. 1; c. 18, C. XI, q. 1; c. 11, C. XI, q. 3; c. 41„ C. XVI, q. 1; c. 10, C. XVIII, q. 2; c. 1, C. XXI, q. 5; c. 15, X, de electione et electi pote - state, I, 6; c. 2, 7, 9, X, de maioritate et obedientia, I, 33; c. 12, X, de praescriptionibus, II, 26; c. 9, X, de confirmatione utili vel inutili, II, 30; c. 3, 6, X, de clerico excommuni- cato, deposito, vel interdicto ministrante, V, 27; c. 15, X, de excessibus praelatorum et subditorum, V, 31; Gregorius XVI, ep. encycl. « Mirari vos », 15 aug. 1832; Pius IX, ep. encycl. « Neminem vestrum », 2 febr. 1854; Leo XIII, ep. encycl. « Cum multa », 8 dec. 1882; ep. « Nobilissima », 8 febr. 1884; ep. encycl. « Constanti Hungarorum », 2 sept. 1893;; litt. <( Depuis le jour », 8 sept. 1899; ep. encycl. « Fin dal principio », 8 dec. 1902; Pius X^ litt. encycl. « Fieni Vanimo », 2S iul. 1906; litt. encycl. « Pascendi », 8 sept. 1907; exhor- tatio « Haerent animo », 4 aug. 1908; motu propr. « Sacrorum antistitum », 1 sept. 1910r n. V; S. C. Consist., decr. « Maxima cura », 20 aug. 1910, can. 1, n. 9°; S. C. de Prop. Fide, instr. (ad Vic. Ap. Sin.), 18 oct. 1883, n. V, 1; Pontificale Rom., tit. De ordinatione presbyteri.

* Cone. Trident., sess. XXIII, de ref., c. 16; Benedictus XIV, ep. encycl. « Etsi mi- nime », 7 febr. 1742, § 6; Pius VI, const. « Auctorem fidei », 28 aug. 1794, prop. 52, Synodi» Pistorien., damn.; Leo XIII, ep. encycl. « Constanti Hungarorum », 2 sept. 1893; S. C. C., Tinen., 15 mart. 1625; Naxien., 23 aug. 1631, ad 2; Amerina , 8 maii, 17 iul. 1756, ad 1; Urbevetana, 10 et 31 maii 1766; Triventina, 18 aug. 1860; Tolosana, 9 maii 1884, ad 2, 3; Farmen., 17 ian. 1886, ad 3; Calven., 28 mart. 1890; Foroiulien., 31 ian. 1891; S. Ioannis de Mauriana, 7 aug. 1910.

Liber Secundus - De Personis

31

CAN. 129.

Clerici studia, praesertim sacra, recepto sacerdotio, ne intermittant; et in sacris disciplinis solidam illam doctrinam a maioribus traditam et communiter ab Ecclesia receptam sectentur, devitantes profanas vocum novitates et falsi nominis scientiam 1 .

Can. 130.

§ 1. Expleto studiorum curriculo, sacerdotes omnes, etsi beneficium paroeciale aut canonicale consecuti, nisi ab Ordinario loci ob iustam cau- sam fuerint exempti, examen singulis annis saltem per integrum trien- nium in diversis sacrarum scientiarum disciplinis, antea opportune desi- gnatis, subeant secundum modum ab eodem Ordinario determinandum.

§ 2. In collatione officiorum et beneficiorum ecclesiasticorum ratio habeatur eorum qui, ceteris paribus, in memoratis periculis magis prae- stiterunt.

Can. 131.

§ 1. In civitate episcopali et in singulis vicariatibus foraneis saepius in anno, diebus arbitrio Ordinarii loci praestituendis, conventus habeantur, quos collationes seu conferentias vocant, de re morali et liturgica; quibus addi possunt aliae exercitationes, quas Ordinarius opportunas iudicaverit ad scientiam et pietatem clericorum promovendam 2.

§ 2. Si conventus haberi difficile sit, resolutae quaestiones scriptae mittantur, secundum normas ab Ordinario statuendas.

§ 3. Conventui interesse, aut, deficiente conventu, scriptam casuum solutionem mittere debent, nisi a loci Ordinario exemptionem antea ex- presse obtinuerint, tum omnes sacerdotes saeculares, tum religiosi licet exempti curam animarum habentes et etiam, si collatio in eorum domibus non habeatur, alii religiosi qui facultatem audiendi confessiones ab Ordi- nario obtinuerunt 3.

Can. 132.

§ 1. Clerici in maioribus ordinibus constituti a nuptiis arcentur et servandae castitatis obligatione ita tenentur, ut contra eandem peccantes sacrilegii quoque rei sint, salvo praescripto can. 214, § 1 4.

1 C. 15, X, de vita et honestate clericorum, III, 1; Pius IX, ep. encycl. « Nemo certe ignorat », 25 mart. 1852; ep. encycl. « Neminem vestrum », 2 febr. 1854; ep. encycl. « Sin- gulari quidem », 17 mart. 1856; ep. encycl. « Amantissimus », 8 apr. 1862; Leo XIII, ep. encycl. « Fin dal principio », 8 dee. 1902; Pius X, litt. encycl. « Pascendi », 8 sept. 1907.

2 Pius IX, ep. encycl. « Singulari quidem », 17 mart. 1856; S. C. Ep. et Reg., Lucana, 1 iul. 1579; Gollen., 2 aug. 1594; S. C. de Prop. Fide, instr. (ad Vic. Ap. Indiar. Orient.), 8 sept. 1869, n. 11.

3 Benedictus XIV, const. « Firmandis », 6 nov. 1744, § 9; Leo XIII, const. « Ro- manos Pontifices », 8 maii 1881; S. C. Ep. et Reg., Lucana, 1 iul. 1579; Ferrarien., 13 oct. 1593; Gollen., 2 aug. 1594; Patavina, 27 maii 1598; decr. 15 ian. 1682; Gastri Maris, 8 maii 1716, ad VII; S. C. C., Forosempronien. , 3 sept. 1650; 3 oct. 1671, ad 1.

4 C. 8, D. XXVII; c. 2, 8, 9, D. XXVIII; c. 1-3, 7, 10, 14, D. XXXI; c. 1, 2, 4-6, 10, 11, 13, 14, D. XXXII; c. 7, D. XXXIII; c. 19, D. LXXXI; c. 40, C. XXVII, q. 1; c. 13, X, de vita et honestate clericorum, III, 1; c. 1, 4, 5, X, de clericis coniugatis, III, 3; c. 1, 2, X, qui clerici vel voventes matrimonium contrahere possunt, IV, 6; c. 4, X, de excessibus prae-

32

Codex luris Canonici

§ 2. Clerici minores possunt quidem nuptias inire, sed, nisi matri- monium fuerit nullum vi aut metu eisdem incusso, ipso iure e statu cle- ricali decidunt.

§ 3. Coniugatus qui sine dispensatione apostolica ordines maiores, licet bona fide, suscepit, ab eorundem ordinum exercitio prohibetur 1.

Can. 133.

§ 1. Caveant clerici ne mulieres, de quibus suspicio esse possit, apud se retineant aut quoquo modo frequentent 2.

§ 2. Eisdem licet cum illis tantum mulieribus cohabitare in quibus naturale foedus nihil mali permittit suspicari, quales sunt mater, soror, amita et huiusmodi, aut a quibus spectata morum honestas, cum prove- ctiore aetate coniuncta, omnem suspicionem amoveat 3.

§ 3. Iudicium an retinere vel frequentare mulieres, etiam illas in quas communiter suspicio non cadit, in peculiari aliquo casu scandalo esse possit aut incontinentiae afferre periculum, ad Ordinarium loci per- tinet, cuius est clericos ab hac retentione vel frequentatione prohibere 4.

§ 4. Contumaces praesumuntur concubinarii 5.

Can. 134.

Consuetudo vitae communis inter clericos laudanda ac suadenda est, eaque, ubi viget, quantum fieri potest, servanda 6.

latorum et subditorum, V, 31; c. un., de voto et voti redemptione, III, 15, in VI0; c. un., de consanguinitate et affinitate, IV, in Clem.; c. un., de voto et voti redemptione, tit. VI, in Extra vag. Ioan. XXII; Cone. Lateranen. I, can. 3; Cone. Trident., sess. XXI, de ref., c. 6; sess XXIII, de ref., c. 13; sess. XXIV, de matrimonio, can. 9; Leo X (in Cone. La- teranen. V), const. cc Supernae dispositionis », 5 raaii 1514, § 34; Innocentius XIII, const. « Apostolici ministerii », 23 maii 1723, § 8; Benedictus XIII, const. cc In supremo », 23 sept. 1724, § 6, 28; const. cc Pastoralis officii », 27 mart. 1726, § 3; Benedictus XIV, const. cc Ad militantis », 30 mart. 1742, § 12, 25; const. cc Etsi pastoralis », 26 maii 1742, § VII, n. XXVI, XXVII; instr. cc Eo quamvis tempore », 4 maii 1745, § 34 sq.; ep. encycl. cc Allatae sunt », 26 iul. 1755, § 22; Gregorius XVI, litt. ap. cc Cum in Ecclesia », 17 sept. 1833; Pius IX, ep. encycl. cc Qui pluribus », 9 nov. 1846; litt. ap. cc Multiplices inter », 10 iun. 1851; litt. ap. cc Ad Apostolicae », 22 aug. 1851; Syllabus errorum, prop. 72; const. « Apostolicae Sedis », 12 oct. 1869, § III, n. 1; S. C. S. Off. (Ratisbonen.), 22 dec. 1880, ad I; 13 ian. 1892, ad 5; S. C. de Prop. Fide, instr. (ad Archiep. Fogarasien. et Alba-Iulien.), 24 mart. 1858; Pon- tificale Rom., tit. De ordinibus conferendis; tit. De ordinatione subdiaconi.

1 C. un., de voto et voti redemptione, tit. VI, in Extravag. Ioan. XXII.

2 C. 3, D. XXIII; c. 16, 17, D. XXXII; c. 1, D. XXXIV; c. 20, 24, 26, D. LXXXI; c. 1, 9, X, de cohabitatione clericorum et mulierum, III, 2; Cone. Lateranen. I, can. 3; Cone. Trident., sess. XXV, de ref., c. 14. — Vide etiam can. 2176.

a C. 16, D. XXXII; c. 21, 24, 27, 31, D. LXXXI; c. 1, 9, X, de cohabitatione clericorum et mulierum, III, 2; Cone. Lateranen. I, can. 3; S. C. Ep. et Reg., Ventimilien., 9 iun. 1587.

4 C. 29, D. LXXXI; Benedictus XIV, const. cc Ad militantis », 30 mart. 1742, § 25; S. C. Ep. et Reg., Lauretana, 18 iun. 1597; Ianuen., 25 maii 1599; S. C. Consist., decr. cc Maxima cura », 20 aug. 1910, can. 1, n. 9°.

5 C. 2, X, de cohabitatione clericorum et mulierum, III, 2. — Vide etiam can. 2181. e C. 6, D. XXXII; c. 2, 3, 9, 10, C. XII, q. 1; c. 34, D. V, de cons.; c. 9, X, de vita et

honestate clericorum , III, 1; S. C. de Prop. Fide, instr. (ad Vic. Ap. Sin.), 18 oct. 1883, n. V, 2.

Liber Secundus - De Personis

33

Can. 135.

Clerici, in maioribus ordinibus constituti, exceptis iis de quibus in can. 213, 214, tenentur obligatione quotidie horas canonicas integre reci- tandi secundum proprios et probatos liturgicos libros l.

Can. 136.

§ 1. Omnes clerici decentem habitum ecclesiasticum, secundum legi- timas locorum consuetudines et Ordinarii loci praescripta, deferant, ton- suram seu coronam clericalem, nisi recepti populorum mores aliter fe- rant, gestent, et capillorum simplicem cultum adhibeant 2.

§ 2. Annulo ne utantur, nisi id ipsis a iure aut apostolico privilegio sit concessum 3.

§ 3. Clerici minores qui propria auctoritate sine legitima causa habi- tum ecclesiasticum et tonsuram dimiserint, nec, ab Ordinario moniti, sese intra mensem emendaverint, ipso iure e statu clericali decidunt.

Can. 137.

A fideiubendo, etiam de bonis propriis, clericus prohibetur, incon- sulto loci Ordinario 4.

Can. 138.

Clerici ab iis omnibus quae statum suum dedecent, prorsus absti- neant : indecoras artes ne exerceant; aleatoriis ludis, pecunia exposita,

1 C. 2, D. XCI; c. 1, 9, X, de celebratione missarum , et sacramento Eucharistiae, et divinis officiis, III, 41; c. 1, de celebratione missarum et aliis divinis officiis, III, 14, io Clem.; Benedictus XIV, const. « Etsi pastoralis », 20 maii 1742, § VII, n. V; instr. « Eo quamvis tempore », 4 maii 1745, § 42 sq.; Pius X, const. « Divino afflatu », 1 nov. 1911; S. C. S. Off., decr. IS mart. 1006, prop. 34, 35, damn.; decr. 4 mart. 1679, prop. 54, darnn.; S. C. Ep. et Reg., instr. (ad Ep. Hungariae), 28 maii 1896, n. III; S. R. C., Marsorum, 12 nov. 1831, ad 46; Adrien ., 7 sept. 1850; Marianopolitana, 27 ian. 1899, ad III.

2 C. 22, 32, D. XXIII; c. 8, D. XLI; c. 25, C. XVII, q. 4; c. 1-5, C. XXI, q. 4; c. 15, X, de electione et electi potestate, I, 6; c. 4, 5, 7, 15, X, de vita et honestate clericorum, III, 1; c. 3, X, de apostatis et reiterantibus baptisma, V, 9; c. 25, 45, X, de sententia excommu- nicationis, V, 39; c. 1, de clericis coniugatis, III, 2, in VI0; c. 2, de vita et honestate cle- ricorum, III, 1, in Clem.; Cone. Trident., sess. XIV, de ref., c. 6; sess. XXII, de ref., c. 1; sess. XXIV, de ref., c. 12; Leo X (in Cone. Lateranen. V), const. « Supernae dispositionis », 5 maii 1514, § 24, 25; Sixtus V, const. « Cum sacrosanctam », 9 ian. 1589, § 2; Innocen- tius XIII, const. (( Aposiolici ministerii », 23 maii 1723, § 8; Benedictus XIII, const. « In supremo », 23 sept. 1724, § 6, 28; const. « Apostolicae Ecclesiae », 2 maii 1725, § 1, 2; const. « 'Pastoralis officii », 27 mart. 1726, § 3; Benedictus XIV, const. « Ad militantis », 30 mart. 1742, § 26; Pius IX, ep. encycl. « Nemo certe ignorat », 25 mart. 1852; S. C. Consist., declar. 31 mart. 1916; S. C. C. , Ruben., 28 iul., 18 aug. 1708; Spoletana, 14 et 28 ian. 1764; S. C. de Prop. Fide, instr. (pro Mission. Malabar.), 9 apr. 1783; instr. (ad Vic. Ap. Indiar. Orient.), 8 sept. 1869, n. 7; instr. (ad Vic. Ap. Sin.), 18 oct. 1883, n. III.

s C. 15, X, de vita et honestate clericorum, III, 1; Pius X, motu propr. « Inter mul- tiplices », 21 febr. 1905, n. 4, 27, 28, 31, 47-49; S. C. Ep. et Reg., Amalphitana, 7 apr. 1848; S. R. C., 4 aug. 1657; Bydruntina, 11 apr. 1840; Balden. in Brasilia, 23 maii 1846, ad 5; De Nicaragua, 20 aug. 1870; Pontificale Rom., tit. De consecratione electi in episcopum; tit. De benedictione abbatis; Caeremoniale Episcopor., 1. I, c. II, n. 3.

4 C. 1, X, de fideiussoribus, III, 22.

Codex luris Canonici.

3

34

Codex luris Canonici

ne vacent; arma ne gestent, nisi quando iusta timendi causa subsit; vena- tioni ne indulgeant, clamorosam autem nunquam exerceant; tabernas aliaque similia loca sine necessitate aut alia iusta causa ab Ordinario loci probata ne ingrediantur 1.

Can. 139.

§ 1. Ea etiam quae, licet non indecora, a clericali tamen statu aliena sunt, vitent 2.

§ 2. Sine apostolico induito medicinam vel chirurgiam ne exerceant; tabelliones seu publicos notarios, nisi in Curia ecclesiastica, ne agant; officia publica, quae exercitium laicalis iurisdictionis vel administratio- nis secumf erunt, ne assumant 3.

§ 3. Sine licentia sui Ordinarii ne ineant gestiones bonorum ad lai- cos pertinentium aut officia saecularia quae secumf erant onus redden- darum rationum; procuratoris aut advocati munus ne exerceant, nisi in tribunali ecclesiastico, aut in civili quando agitur de causa propria aut suae ecclesiae; in laicali iudicio criminali, gravem personalem poenam prosequente, nullam partem habeant, ne testimonium quidem sine neces- sitate ferentes 4.

§ 4. Senatorum aut oratorum legibus ferendis, quos deputatos vo- cant, munus ne sollicitent neve acceptent sine licentia Sanctae Sedis in locis ubi pontificia prohibitio intercesserit; idem ne attentent aliis in locis

1 C. 1-3, D. XXXIV; c. 1, D. XXXV; c. 2-4, 7, D. XLIV; c. 3, C. XXI, q. 3; c. 35, D. V, de cons.; c. 2, 12, 15, X, de vita et honestate clericorum, III, 1; c. 1, X, ne clerici vel monachi saecularibus negotiis se immisceant, III, 50; 1, 2, X, de clerico venatore, V, 24; c. 11, X, de excessibus praelatorum et subditorum, V, 31; c. 45, X, de sententia excommunicationis, V, 39; c. un., de vita et honestate clericorum , III, 1, in VI0; c.l, de vita et honestate clericorum , III, 1, in Clem.; Cone. Trident., sess. XXI, de ref., c. 2; sess. XXII, de ref., c. 1; sess. XXIV, de tef., c. 12; S. Pius V, const. « Romanus Pontifex », 14 oct. 1568, § 1; Innocentius XIII, const. « Apostolici ministerii », 23 maii 1723, § 8; Benedictus XIII, const. « In supremo », 23 sept. 1724, § 6, 28; const. Pastoralis officii », 27 mart. 1726, § 3; Benedictus XIV, const. « Ad militantis », 30 mart. 1742, § 21; ep. encycl. « Apostolicum ministerium », 30 maii 1752, § 18; Clemens XIII, ep. encycl. « Cum primum », 17 sept. 1759, § 13; S. C. Ep. et Reg., Caputaquen., 29 apr. 1586; Eugubina, 16 ian. 1596; encycl. 16 mart. 1697; S. C. C., litt. encycl. 27 iul. 1890, n. 3; 14 nov. 1903, n. I; S. C. de Prop. Fide, decr. 13 apr. 1807, n. VII, XIV; instr. (ad Vic. Ap. N.), mense aug. 1827.

2 C. 3, D. XXIII; c. 15, X, de vita et honestate clericorum, III, 1.

3 C. 4, 5, 8, 9, X, ne clerici vel monachi saecularibus negotiis se immisceant, III, 50; c. 19, X, de homicidio voluntario vel casuali, V, 12; c. 11, de haereticis, V, 2, in VI0;^ S. C. de Prop. Fide, 20 nov. 1626; 4 aug. 1628; instr. (ad Vic. Ap. Societ. Mission. ad Exteros), a. 1659; (C. G. - Bardstown), 13 maii 1816, ad 1; instr. (ad Vic. Ap. Scopiae), 26 sept. 1840, ad 8; S. Poenit., 14 dec. 1866, ad 7.

4 C. 26, D. LXXXVI; c. 1, 4, 8, D. LXXXVIII; c. 1-4, 6, C. XXI, q. 3; c. 29, 30, C. XXIII, q. 8; c. 1-3, X, de postulando, I, 37; c. 1, 2, 4, 5, 9, X, ne clerici vel monachi saecularibus negotiis se immisceant, III, 50; c. 3, ne clerici vel monachi saecularibus ne- gotiis se immisceant, III, 24, in VI0; Clemens XIII, ep. encycl. « Cum primum », 17 sept. 1759, § 15; S. C. S. Off., instr. (pro Vic. Ap. ad Gallas), 20 iun. 1866, ad 21; (Chen-si Merid.), 27 aug. 1902; S. C. Ep. et Reg., Castri Maris, S maii 1716, ad I, II; instr. 11 iun. 1880, n. 30; S. C. Consist., decr. 18 nov. 1910; S. C. de Prop. Fide, litt. (ad Ep. Ruraemun- den.), 7 iul. 1893.

Liber Secundus - De Personis

35

sine licentia tum sui Ordinarii, tum Ordinarii loci in quo electio fa- cienda est \

Can. 140.

Spectaculis, choreis et pompis quae eos dedecent, vel quibus clericos interesse scandalo sit, praesertim in publicis theatris, ne intersint 1 2.

Can. 141.

§ 1. Saecularem militiam ne capessant voluntarii, nisi cum sui Or- dinarii licentia, ut citius liberi evadant, id fecerint; neve intestinis bellis et ordinis publici perturbationibus opem quoquo modo ferant 3.

§ 2. Clericus minor qui contra praescriptum § 1 sponte sua militiae nomen dederit, ipso iure e statu clericali decidit.

Can. 142.

Prohibentur clerici per se vel per alios negotiationem aut mercatu- ram exercere sive in propriam sive in aliorum utilitatem 4.

Can. 143.

Clerici, licet beneficium aut officium residentiale non habeant, a sua tamen dioecesi per notabile tempus sine licentia saltem praesumpta Or- dinarii proprii ne discedant 5.

1 Alexander VII, const. « Sacrosancti », 18 ian. 1658, § 2, n. VIII; Clemens IX, const. « In excelsa », 13 sept. 1669, § 1, n. VIII, § 3; Leo XIII, ep. encycl. « Constanti Hunya- rorum », 2 sept. 1893; S. C. Consist., decr. 9 maii 1913; S. C. de Prop. Fide, instr. (ad Vic. Ap. Societ. Mission. ad Exteros), a. 1659.

2 C. 3, D. XXIII; c. 19, D. XXXIV; c. 7, D. XLIV; c. 35, 36, D. V, de cons .; c. 1, X, ne clerici vel monachi saecularibus negotiis se immisceant, III, 50; Cone. Trident., sess. XXII, de ref., c. 1; Benedictus XIV, const. « Ad militantis », 30 mart. 1742, § 21; ep. encycl. « Inter caetera », 1 ian. 1748; S. C. Consist., decr. 31 mart. 1916; S. C. C., Vercellen., 1 oct. 1720; S. Poenit., 19 sept. 1893, ad I, III.

3 C. 5, 6, C. XXIII, q. 8; c. 9, X, ne clerici vel monachi saecularibus negotiis se im- misceant, III, 50; c. 5, X, de poenis, V, 37; c. 25, X, de sententia excommunicationis, V, 39; S. C. C., 12 iul. 1900; S. C. de Prop. Fide, instr. (ad Vic. Ap. Societ. Mission. ad Exteros), a. 1659; instr. 23 nov. 1845, n. 7; instr. (ad Vic. Ap. Sin.), 18 oct. 1883, n. VIII.

4 C. 26, D. LXXXVI; c. 1, 2, 9, 10, D. LXXXVIII; c. 1, 3, 8, C. XIV, q. 4; c. 1, 3, C. XXI, q. 3; c. 15, X, de electione et electi potestate, I, 6; c. 15, 16, X, de vita et hone- state clericorum, III, 1; c. 1, 6, X, ne clerici vel monachi saecularibus negotiis se im- misceant, III, 50; c. 1, X, de usuris, V, 19; c. 1, de vita et honestate clericorum, III, 1, in Clem.; Cone. Trident., sess. XXII, de ref., c. 1; Urbanus VIII, litt. ap. « Ex debito », 22 febr. 1633, § 8; Clemens IX, const. « Solicitudo », 17 iun. 1669; Benedictus XIV, const. « Apostolicae servitutis », 25 febr. 1741, § 1, 2; Clemens XIII, ep. encycl. « Cum primum », 17 sept. 1759, § 4-10; S. C. S. Off. (Constantinop.), 18 mart. 1782; instr. (ad Vic. Ap. Con- stantinop.), 18 mart. 1784, ad 8; 10 iun. 1846; (Marianopol.), 8 iul. 1846, ad 4, 10, a; 4 dec. 1872; 17 ian. 1883; 15 apr. 1885; S. C. Ep. et Reg., Arboren., 20 nov. 1615; Cisterciensium Montis Soractis , 17 aug. 1792; S. C. C., Apuana, 20 febr. 1796; litt. encycl. 27 iul. 1890, n. 3; 14 nov. 1903, n. I; S. C. de Prop. Fide, 23 nov. 1665, ad 1; litt. (ad Vic. Ap. Lehas- sae), 4 febr. 1860; litt. encycl. 29 mart. 1873; litt. (ad Ep. Ruraemunden.), 7 iul. 1893.

s C. 19, 26, 29, C. VII, q. 1; S. C. Ep. et Reg., Castri Maris, 8 maii 1716, ad VIII; S. C. C., Anconitana, 14 febr. 1609; Derthonen., 6 nov. 1621; Terracinen., 19 febr. 1628, ad 3; Constantinopolitana, 1 apr. 1628, ad 3; Reatina, 26 ian. 1883.

36

Codex luris Canonici

Can. 144.

Qui cum licentia sui Ordinarii in aliam dioecesim transierit, suae dioecesi manens incardinatus, revocari potest, iusta de causa et naturali aequitate servata; et etiam Ordinarius alienae dioecesis potest ex iusta causa eidem denegare licentiam ulterioris commorationis in proprio ter- ritorio, nisi beneficium eidem contulerit \

TITULUS IY.

De officiis ecclesiasticis.

Can. 145.

§ 1. Officium ecclesiasticum lato sensu est quodlibet munus quod in spiritualem finem legitime exercetur; stricto autem sensu est munus or- dinatione sive divina sive ecclesiastica stabiliter constitutum, ad normam sacrorum canonum conferendum, aliquam saltem secumferens participa- tionem ecclesiasticae potestatis sive ordinis sive iurisdictionis.

§ 2. In iure officium ecclesiasticum accipitur stricto sensu, nisi aliud ex contextu sermonis appareat.

Can. 146.

De beneficialibus officiis in specie, praeter canones qui sequuntur, custodiantur insuper praescripta can. 1409 seqq.

Caput I.

De provisione officiorum ecclesiasticorum.

Can. 147.

§ 1. Officium ecclesiasticum nequit sine provisione canonica valide obtineri 1 2.

§ 2. Nomine canonicae provisionis venit concessio officii ecclesiastici a competente auctoritate ecclesiastica ad normam sacrorum canonum facta 3.

1 S. C. Ep. et Reg., Amerina, 12 febr. 1819, ad 1; S. C. O., Calaritana, 29 ian. 1887.

2 C. 4, X, de renunciatione , I, 9; c. 1, X, de clericis non residentibus in ecclesia vel praebenda, III, 4; c. 1, X, de praebendis et dignitatibus, III, 5; c. 7, X, de institutionibus, III, 7; c. 8, 10, 11, 15, 20, 21, X, de iure patronatus, III, 38; c. 5, X, de clerico excommuni- cato, deposito, vel interdicto ministrante, V, 27; c. 3, X, de excessibus praelatorum et sub- ditorum, V, 31; c. 18, de praebendis et dignitatibus, III, 4, in VI0; Reg. 1, R. J., in VI0; Cone. Constantinopolitan. IV, actio X, can. 12.

3 C. 7, D. LXIII; c. 12, 13, 16, 17, 20, 37, 38, C. XVI, q. 7; c. 51, X, de electione et electi potestate, I, 6; c. 9, X, de filiis presbyterorum ordinandis vel non, I, 17; c. 31, X, de praebendis et dignitatibus, III, 5; c. 8, 10, 11, 15, 20, 21, X, de iure patronatus, III, 38; c. 3, X, de privilegiis et excessibus privilegiatorum, V, 33; Pius VI, ep. encycl. « Cha- ritas », 13 apr. 1791, § 7; Gregorius XVI, allocut. « Cum pro pastorali », 1 aug. 1834; Pius IX, allocut. « Acerbissimum », 27 sept. 1852; ep. encycl. « Etsi multa », 21 nov. 1873; ep. « Quod nunquam », 5 febr. 1875; S. C. de Prop. Fide (C. G.), 18 dec. 1664. — Vide etiam can. 332, § 1.

Liber Secundus - De Personis

37

CAN. 148.

§ 1. Provisio officii ecclesiastici fit vel per liberam collationem a legi- timo Superiore, vel per eius institutionem, si praecesserit praesentatio a patrono aut nominatio, vel per eius confirmationem aut admissionem, si praecesserit electio aut postulatio, vel tandem per simplicem electio- nem et electi acceptationem, si electio non egeat confirmatione 1.

§ 2. De officiorum provisione per institutionem serventur praescripta can. 1448-1471.

Can. 149.

Electi, postulati, praesentati vel nominati a quibusvis personis ad ecclesiastica officia ne confirmentur, admittantur, instituantur a Supe- riore infra Romanum Pontificem, nisi antea fuerint a proprio Ordinario idonei reperti, etiam per examen, si id ius vel officii ratio postulet aut Ordinarius opportunum iudicaverit 2.

Can. 150.

§ 1. Provisio officii de iure non vacantis ad normam can. 183, § 1, est ipso facto irrita, nec subsequente vacatione convalescit. 3.

§ 2. Nec promissio eiusdem officii, quicunque illud promiserit, ullum parit iuridicum effectum 4.

Can. 151.

Officium de iure vacans quod forte adhuc ab aliquo illegitime possi- detur, conferri potest, dummodo rite secundum sacros canones declara- tum fuerit eam possessionem non esse legitimam, et de hac declaratione mentio fiat in litteris collationis 5.

1 C. 3, X, de postulatione praelatorum , I, 5; c. 11, 20, 44, X, de electione et electi potestate, I, 6; c. 9, X, de filiis presbyterorum ordinandis vel non, I, 17; c. 31, X, de prae- bendis et dignitatibus, III, 5; c. 8, 10, 25, X, de iure patronatus, III, 38; c. 16, 17, de praebendis et dignitatibus, III, 4, in VI0; c. un., de capellis monachorum, III, 18, in VI0; Cone. Trident., sess. VII, de ref., c. 13; sess. XIV, de ref., c. 12, 13; sess. XXV, de ref., c. 9; S. C. de Prop. Fide (C. G.), 18 dee. 1664.

2 C. 3, 22, 44, X, de electione et electi potestate, I, 6; Cone. Trident., sess. VII, de ref., c. 13; sess. XXV, de ref., c. 9; Benedictus XIV, const. « Ad militantis », 30 mart. 1742, § 22. — Vide etiam can. 459; 471, § 2.

3 C. 7, C. II, q. 1; c. 4, C. III, q. 2; c. 5, 7, 10, C. III, q. 6; c. 3, 5, 40, C. VII, q. 1; c. 15, X, de renunciatione, I, 9; c. 2, X, de his, quae vi metusve causa fiunt, I, 40; c. 1, 2, 7, X, de concessione praebendae et ecclesiae non vacantis, III, 8; c. 4, X, de donationibus, III, 24; c. 8, X, de iure patronatus, III, 38; c. 3, de concessione praebendae et ecclesiae non vacantis, III, 7, in VI0; c. 3, de privilegiis, V, 7, in Extra vag. com.; Paulus III, const. « Sanctissimus », 11 dec. 1541, § 4; S. C. C., Montis Virginis, 2 maii 1648, ad 1. — Vide etiam can. 2146, § 3.

4 C. 20, 25, X, de praebendis et dignitatibus, III, 5; c. 2, 3, 11, 13, 16, X, de conces- sione praebendae et ecclesiae non vacantis, III, 8; c. 2, de concessione praebendae et ec- clesiae non vacantis, III, 7, in VI0; Cone. Trident., sess. XXIV, de ref., c. 19; sess. XXV, de ref., c. 7; S. C. C., Veliterna, 5 iul., 2 et 23 aug. 1727; Eistetten., 1 dec. 1731.

5 C. 4, 6, 9, X, de concessione praebendae et ecclesiae non vacantis, III, 8; c. 3, X, de excessibus praelatorum et subditorum, V, 31; Paulus III, const. « Sanctissimus », 11 dec. 1541, § 3-5; S. C. Consist., decr. « Maxima cura », 20 aug. 1910, can. 18, § 1, can. 29, § 1.

38

Codex luris Canonici

Art. I. — De libera collatione.

Can. 152.

Loci Ordinarius ius habet providendi officiis ecclesiasticis in proprio territorio, nisi aliud probetur; hac tamen potestate caret Vicarius Gene- ralis sine mandato speciali \

Can. 153.

§ 1. Ad vacans officium promovendus debet esse clericus, iis qualita- tibus praeditus, quae a iure communi vel particulari aut a lege funda- tionis ad idem officium requiruntur 1 2.

§ 2. Assumatur, omnibus perpensis, magis idoneus sine ulla perso- narum acceptione 3.

§ 3. Cum provisus caret qualitatibus requisitis, provisio est nulla, si ita cautum sit iure communi vel particulari aut lege fundationis; secus est valida, sed per sententiam a legitimo Superiore irritari potest 4.

Can. 154.

Officia quae curam animarum sive in foro externo sive in interno se- cumferunt, clericis nondum sacerdotio initiatis conferri valide nequeunt.

Can. 155.

Officiorum provisio cui nullus terminus fuit speciali lege praescri- ptus, nunquam differatur ultra sex menses utiles ab habita notitia vaca- tionis, firmo praescripto can. 458 5.

1 C. 37, G. VII, q. 1; c. 3, 4, C. X, q. 1; c. 11, 19, C. XVI, q. 7; c. 4, X, de renuncia- tione, I, 9; c. 6, X, de exceptionibus, II, 25; c. 3, 6, X, de institutionibus , III, 7; c. 5, X, de concessione praebendae et ecclesiae non vacantis , III, 8; c. 12, X, de haereticis, V, 7; c. 3, X, de privilegiis et excessibus privilegia torum, V, 33; c. 2, 3, de officio vicarii, I, 13, in VI0; Cone. Trident., sess. XIV, de ref., c. 13; S. C. Ep. et Reg., Tarentina, 30 dee. 1587; S. C. de Prop. Fide (0. G.), 18 dee. 1664.

2 C. 1, D. XXXVI; c. 12, X, de constitutionibus , I, 2; c. 4, X, de supplenda negligentia praelatorum, I, 10; c. 3, X, de aetate et qualitate et ordine praeficiendorum, I, 14; c. 18, X, de filiis presbyterorum ordinandis vel non, I, 17; c. 28, X, de appellationibus, recusatio- nibus et relationibus, II, 28; c. 11, X, de clericis non residentibus in ecclesia vel prae- benda, III, 4; c. 7, 29, 35, 37, X, de praebendis et dignitatibus, III, 5; c. 5, X, de institu- tionibus, III, 7; c. 2, 3, X, de concessione praebendae et ecclesiae non vacantis, III, 8; c. 27, X, de iure patronatus, III, 38; c. 3, X, de excessibus praelatorum et subditorum, V, 31; Cone. Trident., sess. VII, de ref., c. 3; sess. XXV, de ref., c. 5.

s Vide etiam can. 459, § 1.

*■ O. 44, X, de electione et electi potestate, I, 6; c. 4, X, de clericis non residentibus in ecclesia vel praebenda, III, 4; c. 11, X, de excessibus praelatorum et subditorum, V, 31; c. 14, de electione et electi potestate, I, 6, in VI0; Cone. Trident., sess. VII, de ref., c. 3; sess. XXII, de ref., c. 4; sess. XXV, de ref., c. 5; S. Pius V, const. « In conferendis », 18 mart. 1567, § 1, 2, 7, 8; Benedictus XIV, ep. encycl. « Cum illud », 14 dee. 1742, § 2, 7; ep. « Redditae Nobis », 9 apr. 1746; S. C. C., ep. 10 ian. 1721; Treien., 29 febr. 1908.

5 C. 3, 5, X, de supplenda negligentia praelatorum, 1, 10; c. 28, X, de praebendis et dignitatibus, III, 5; c. 2, 5, 12, 15, X, de concessione praebendae et ecclesiae non vacantis, III, 8; c. 26, de electione et electi potestate, I, 6, in VI0; c. un., de supplenda negligentia praelatorum, I, 5, in Clem. — Vide etiam can. 458.

Liber Secundus - De Personis

39

Can. 156.

§ 1. Nemini conferantur duo officia incompatibilia \

§ 2. Sunt incompatibilia^ officia quae una simul ab eodem adim- pleri nequeunt 2.

§ 3. Firmo praescripto can. 188, n. 3, concessio alterius officii a Sede Apostolica facta non valet, nisi in supplici libello mentio prioris incompatibilis habeatur, aut clausula derogatoria adiiciatur 3.

Can. 157.

Officium vacans per renuntiationem vel per sententiam privationis nequit ab Ordinario, qui renuntiationem acceptavit aut sententiam tulit, valide conferri suis aut resignantis familiaribus, consanguineis vel affi- nibus usque ad secundum gradum inclusive 4.

Can. 158.

Qui, alius negligentiam vel impotentiam supplens, officium confert, nullam inde potestatem acquirit in nominatum; sed huius iuridicus sta- tus perinde constituitur, ac si provisio ad ordinariam iuris normam peracta fuisset.

Cuiuslibet officii provisio scripto consignetur 5.

1 C. 1, 2, C. XXI, q. 1; c. 3, X, de clericis non residentibus in ecclesia vel praebenda, III, 4; c. 13, 14, 18, 28, X, de praebendis et dignitatibus , III, 5; c. 9, X, de religiosis domi- bus, ut episcopo sint subiectae, III, 36; c. 1, de consuetudine, I, 4, in VI0; c. 3, de officio ordinarii, I, 16, in VI0; c. un., de supplenda negligentia praelatorum, I, 5, in Clem.; c. 3, de praebendis et dignitatibus, III, 2, in Clem.; c. un., de praebendis et dignitatibus, tit. III, in Extravag. Ioan. XXII; c. 2, de officio iudicis ordinarii, I, 7, in Extravag. com.; c. 4, de praebendis et dignitatibus, 111, 2, in Extravag. com. — Vide etiam can. 460, § 1; 1439, § 1.

2 C. 54, X, de electione et electi potestate, I, 6; c. 2, X, de officio vicarii, I, 28; c. 3, X, de clericis non residentibus in ecclesia vel praebenda, III, 4; c. 5, 7, 13, 28, X, de prae- bendis et dignitatibus, III, 5; c. 1, X, de excessibus praelatorum et subditorum, V, 31; c. 1, de consuetudine, I, 4, in VI0; c. 15, de electione et electi potestate, I, 6, in VI0; c. 3, de officio ordinarii, I, 16, in VI0; c. 19, 32, de praebendis et dignitatibus, III, 4, in VI0; c. un., de supplenda negligentia praelatorum, I, 5, in Clem.; c. 3, 6, de praebendis et dignitatibus, III, 2, in Clem.; c. un., de praebendis et dignitatibus, tit. III, in Extravag. Ioan. XXII; c. 2, de officio iudicis ordinarii, I, 7, in Extravag. com.; c. 4, de praebendis et dignitatibus , III, 2, in Extravag. com.; Cone. Trident., sess. VII, de ref., c. 4, 5; sess. XXIV, de ref., c. 17; S. C. C., Bambergen., 30 sept. 1713, 28 apr. 1714, 23 febr. 1715; Casertana, 4 iul., 8 aug. 1716, ad 1; Polinianen., 8 aug. 1716, 19 iun. 3717; Lunen.-Sarzanen., 23 nov. 1723; Aquilana, 2 et 16 maii, 18 iul. 1733, ad 2; Bracaren., 17 apr. 1734; Panormitana, 30 mart., 13 apr. 1737; Lucana, 24 apr. 1830, 14 maii 1831, ad 1; Bononien., 26 febr., 26 mart. 1836. — Vide etiam can. 460, § 1; 1439, § 2.

3 C. 8, 17, 27, 42, X, de rescriptis, I, 3; c. 54, X, de electione et electi potestate, I, 6;

c. 6, X, de praebendis et dignitatibus, III, 5; c. 5, 7, de rescriptis, I, 3, in VI0; c. 3, de

officio ordinarii, I, 16, in VI0; c. 19, 21, 23, de praebendis et dignitatibus, III, 4, in VI0;

c. 2, de officio iudicis ordinarii, I, 9, in Clem.; c. un., de praebendis et dignitatibus, tit. III, in Extravag. Ioan. XXII; c. 2, de officio iudicis ordinarii, I, 7, in Extravag.. com.; c. 4, de praebendis et dignitatibus, IIT, 2, in Extravag. com.; Cone. Trident., sess. VII, de ref., c. 5; Pius VI, const. « Auctorem fidei », 28 aug. 1794, prop. 57, Synodi Pistorien., damn.

4 Pius IV, motu propr. « Cupientes », 11 oct. 1560, § 1; S. Pius V, const. « Quanta

Ecclesiae », 1 apr. 1568, § 5; S. C. Ep. et Reg., Nullius, 10 febr. 1612.

5 C. 1, de electione, I, 3, in Extravag. com.

40

Codex luris Canonici

Art. II. — De electione.

Can. 160.

Romani Pontificis electio unice regitur const. Pii X Vacante Sede Apostolica, 25 Dec. 1904; in aliis electionibus ecclesiasticis serventur praescripta canonum qui sequuntur, et peculiaria, si qua sint, pro sin- gulis officiis legitime statuta \

Can. 161.

Si cui collegio sit ius eligendi ad vacans officium, electio, nisi aliud iure cautum fuerit, nunquam differatur ultra trimestre utile computan- dum ab habita notitia vacationis officii; quo termino inutiliter elapso, Superior ecclesiasticus, cui ius confirmandae electionis vel ius providendi successive competit, officio vacanti libere provideat 1 2.

Can. 162.

§ 1. Salvis peculiaribus constitutionibus vel consuetudinibus, col- legii praeses, statuto modo, loco ac tempore electoribus convenienti, con- vocet omnes de collegio; et convocatio, quando personalis esse debet, valet, si fiat vel in loco domicilii aut qua si -domicilii vel in loco commora- tionis 3.

§ 2. Si quis ex vocandis neglectus et ideo absens fuerit, electio valet, sed ad eius instantiam debet, probata praeteritione et absentia, a com- petente Superiore irritari, etiam secuta confirmatione, dummodo iuridice constet recursum saltem intra triduum ab habita notitia electionis fuisse transmissum 4.

§ 3. Quod si plures quam tertia pars electorum neglecti fuerint, electio est ipso iure nulla.

§ 4. Defectus convocationis non obstat, si praetermissi nihilominus interfuerint 5.

§ 5. Si agatur de electione ad officium quod electus ad vitam retinet, convocatio electorum ante officii vacationem nullum habet iuridicum ef- fectum 6.

Can. 163.

Convocatione legitime secuta, ius eligendi pertinet ad eos qui prae- sentes sunt die in convocatione statuto, exclusa facultate ferendi suf-

1 Leo XIII, const. « Praedecessores », 24 maii 1882; Pius X, const. « Commissum A obis », 20 ian. 1904.

2 C. 11, D. L; c. 35, D. LXIII; c. 30, 41, X, de electione et electi potestate, I, 6; c. 12, X, de concessione praebendae et ecclesiae non vacantis, III, 8; c. 26, 37, de electione et electi potestate, I, 6, in VI0.

3 C. 14, 35, 42, 55, X, de electione et electi potestate, I, 6; c. 32, de electione et electi potestate, I, 6, in VI0.

4 C. 28, 36, 55, X, de electione et electi potestate, I, 6; S. C. C., Ortonen., 29 maii 1852.

s Reg. 31, R. J., in VI0.

6 C. 7, D. LXXIX; c. 36, X, de electione et electi potestate, I, 6.

Libor Secundus - De Persanis

41

fragia non solum per epistolam, sed etiam per procuratorem, nisi lege peculiari aliud caveatur \

Can. 164.

Etsi quis plures ob titulos ius habeat ferendi nomine proprio suf- fragii, non potest nisi unicum ferre 1 2.

Can. 165.

Nullus collegio extraneus admitti potest ad suffragium, salvis pri- vilegiis legitime quaesitis; secus, electio est ipso facto nulla 3.

Can. 166.

Si laici contra canonicam libertatem electioni ecclesiasticae quoquo modo sese immiscuerint, electio ipso iure invalida est 4.

Can. 167.

§ 1. Nequeunt suffragium ferre :

1. ° Incapaces actus humani;

2. ° Impuberes;

3. ° Censura vel infamia iuris affecti, post sententiam tamen decla- ratoriam vel condemnatoriam;

4. ° Qui sectae haereticae vel schismaticae nomen dederunt vel pu- blice adhaeserunt;

5. ° Carentes voce activa sive ob legitimam iudicis sententiam sive ex iure communi aut particulari 5.

§ 2. Si quis ex praedictis admittatur, eius suffragium est nullum, sed electio valet, nisi constet, eo dempto, electum non retulisse requisi- tum suffragiorum numerum, aut nisi scienter admissus fuerit excommu- nicatus per sententiam declaratoriam vel condemnatoriam 6.

Can. 168.

Si quis ex electoribus praesens in domo sit in qua fit electio, sed electioni ob infirmam valetudinem interesse nequeat, suffragium eius

1 C. 19, 28, 35, 42, X, de electione et electi potestate, I, 6; c. 46, de electione et electi potestate, I, 6, in VI0; Cone. Trident., sess. XXV, de regularibus, c. 6; S. C. Ep. et Reg., Ordinis Minorum Observantium, 15 maii 1723; decr. 11 mart. 1836, ad IX.

2 S. C. Ep. et Reg., decr. 11 mart. 1836, ad V.

3 C. 2, C. XVIII, q. 2; c. 8, X, de consuetudine, I, 4; c. 4, X, de postulatione praela- torum, I, 5; c. 47, 50, 51, 56, X, de electione et electi potestate, I, 6; c. 32, 43, de electione et electi potestate, I, 6, in VI0.

4 C. 43, 56, X, de electione et electi potestate, I, 6.

3 C. 6, C. IX, q. 1; c. 8, X, de consuetudine, I, 4; c. 1, 2, X, de postulatione praela- torum, I 5; c. 7, 16, 20, 23, 25, 26, 40-43, 50, X, de electione et electi potestate, I, 6; c. 3, X, de translatione episcopi, I, 7; c. 9, X, de exceptionibus, II, 25; c. 29, X, de praebendis et di- gnitatibus, III, 5; c. 2, X, de concessione praebendae et ecclesiae non vacantis, III, 8; c. 13, X, de haereticis, V, 7; c. 7, 18, 32, 37, de electione et electi potestate, I, 6, in VI0; c. 1, ut lite pendente nihil innovetur, II, 8, in VI0; c. 18, de sententia excommunicationis, suspen- sionis, et interdicti, V, 11, in VI0; Cone. Trident., sess. XXV, de regularibus, c. 2; Pau- lus IV, const. « Cum ex apostolatus », 15 febr. 1559, § 5.

6 C. 16, X, de electione et electi potestate, I, 6; Reg. 37, R. J., in VI0.

42

Codex luris Canonici

scriptum a scrutatoribus exquiratur, nisi aliter particularibus legibus vel legitimis consuetudinibus fuerit constitutum.

Can. 169.

§ 1. Suffragium est nullum, nisi fuerit :

1. ° Liberum; et ideo invalidum est suffragium, si elector metu gravi aut dolo, directe vel indirecte, adactus fuerit ad eligendam certam personam aut plures disiunctive;

2. ° Secretum, certum, absolutum, determinatum \

§ 2. Conditiones ante electionem suffragio appositae tanquam non adiectae censentur 1 2.

Can. 170.

Suffragium sibimetipsi nemo valide dare potest 3.

Can. 171.

§ 1. Ante electionem per secreta suffragia deputentur, nisi iam pro- priis statutis deputati sint, e gremio collegii duo saltem scrutatores, qui una cum praeside, si et ipse e gremio collegii sit, iusiurandum interpo- nant de munere fideliter implendo ac de secreto servando circa acta in comitiis, etiam expleta electione 4.

§ 2. Scrutatores curent ut suffragia secreto, diligenter, singillatim et servato praecedentiae ordine ab unoquoque electore ferantur; colle- ctisque ad ultimum suffragiis, coram praeside electionis, secundum for- mam propriis constitutionibus vel legitimis consuetudinibus statutam, inspiciant an suffragiorum numerus respondeat numero electorum, suf- fragia ipsa scrutentur palamque faciant quot quisque retulerit 5.

§ 3. Si numerus suffragiorum superet numerum eligentium, nihil est actum.

§ 4. Suffragia statim, peracto unoquoque scrutinio, vel post sessio- nem, si in eadem sessione habeantur plura scrutinia, comburantur.

§ 5. Omnia electionis acta ab eo, qui actuarii munere fungitur, ac- curate describantur, et saltem ab eodem actuario, praeside ac scrutato- ribus subscripta, in collegii tabulario diligenter asserventur.

Can. 172.

§ 1. Electio, nisi aliud iure caveatur, fieri etiam potest per compro- missum, si nempe electores, unanimi et scripto consensu, in unum vel

1 C. 1, C. I, q. 6; c. 14, 42, 43, X, de electione et electi potestate, I, 6; c. 5, X, de regulis iuris, V, 41; c. 2, de electione et electi potestate, 1, C, in VI0; Reg. 64, R. J., in VI<*; Cone. Trident., sess. XXV, de regularibus, c. 6; S. C. C., Caesaraugustana, 27 maii 1623.

2 C. 2, de electione et electi potestate, I, 6, in VI0; c. 1, de iureiurando, II, 11, in VI0; Gregorius XIII, const. « Inter Apostolicas », 5 sept. 1584, § 1; Innocentius XII, const. « Ecclesiae Catholicae », 22 sept. 1695, § 2, 5; Benedictus XIV, const. cc Pastoralis », 15 iul. 1754, § 3, 4.

3 S. C. C., Armacana, 12 mart. 1672; Turritana, 21 nov. 1722. 20 nov. 1723, ad 1-3; Veliterna, 17 dec. 1881, 18 apr. 1885; Laquedonien., 16 mart. 1912, ad 3.

4 C. 42, X, de electione et electi potestate, I, 6.

3 C. 42, 46, 50, 55, 58, X, de electione et electi potestate, I, 6; c. 21, 46, de electione et electi potestate, I, 6, in VI0; Cone. Trident., sess. XXV, de regularibus, c. 6.

Liber Secundus - De Personis

43

plures idoneos sive de gremio sive extraneos ius eligendi pro ea vice transferant, qui nomine omnium ex recepta facultate eligant 1.

§ 2. Si agatur de clericali collegio, compromissarii debent esse sa- cerdotes, secus electio est invalida.

§ 3. Compromissarii debent pro validitate electionis conditiones compromisso appositas, quae non sint contra ius commune, observare; si nullae conditiones additae fuerint, servandum ipsis est ius commune circa electiones; conditiones autem contra ius pro non appositis habeantur 2.

§ 4. Si ab electoribus in unam tantum compromissum fuerit perso- nam, haec nequit seipsam eligere; si plures designati fuerint compromis- sarii, nemo ex iis proprio consensu potest accedere reliquis ipsum eligen- tibus ut electionem sui compleat.

Can. 173.

Cessat compromissum et ius eligendi redit ad compromittentes :

1. ° Revocatione a collegio facta, re integra;

2. ° Non secuta aut non servata aliqua conditione compromisso apposita;

3. ° Electione absoluta, si fuerit nulla 3.

Can. 174.

Is electus habeatur et a collegii praeside proclametur, qui requisi- tum suffragiorum numerum retulerit, ad normam can. 101, § 1, n. 1 4.

Can. 175,

Electio illico intimanda est electo, qui debet saltem intra octiduum utile a recepta intimatione manifestare utrum electioni consentiat, an eidem renuntiet; secus omne ius ex electione quaesitum amittit 5.

Can. 176.

§ 1. Si electus renuntiaverit, omne ius ex electione quaesitum amit- tit, etsi renuntiationis eum postea poeniteat; sed rursus eligi potest; col- legium autem intra mensem a cognita renuntiatione ad novam electionem procedere debet 6.

1 C. 8, 30, 32, 33, 42, 52, X, de electione et electi potestate, I, 6; c 29, de electione et electi potestate, I, 6, in VI0.

2 C. 30, 32, 33, X, de electione et electi potestate, I. 6; c. 45, X, de appellationibus, recusationibus et relationibus, II, 28; c. 21, 23, 29, 37, de electione et electi potestate, I, 6, in VI°.

3 C. 30, 32, 52, X, de electione et electi potestate, I, 6; c. 37, de electione et electi potestate, I, 6, in VI0.

* C. 3, 5, C. XVIII, q. 2; c. 22, 29, 35, 42, 55, X, de electione et electi potestate, I, 6; c. 2, X, de renunciatione, I, 9; c. 1, X, de his, quae fiunt a maiori parte capituli, III, 11; c. 9, 21, 23, de electione et electi potestate, I, 6, in VI°; c. 4, de sententia et re iudicata, II, 14, in VI0; S. C. Ep. et Reg., Oravinen. et Montis Pelusii, 30 iul. 1852. — Vide etiam can. 321; 329, § 3; 507, § 1.

5 C. 33, X, de electione et electi potestate, I, 6; c. 6, 16, 26, de electione et electi po- testate, I, 6, in VI0; c. 2, de electione, I, 3, in Extravag. com.

6 C. 16, X, de electione et electi potestate, I, 6; c. 2, 6, X, de renunciatione, I, 9.

44

Codex luris Canonici

§ 2. Acceptatione electionis electus, si confirmatione non egeat, ple- num ius statim obtinet; secus, non acquirit nisi ius ad rem.

§ 3. Ante acceptam confirmationem ipsi praetextu electionis non licet sese immiscere administrationi officii sive in spiritualibus sive in temporalibus, et actus ab eo forte positi nulli sunt \

Can. 177.

§ 1. Electus, si electio confirmatione indigeat, saltem intra octiduum a die acceptatae electionis confirmationem a competente Superiore petere per se vel per alium debet; secus omni iure privatur, nisi probaverit se a petenda confirmatione iusto impedimento fuisse detentum 1 2.

§ 2. Superior, si electum repererit idoneum, et electio ad normam iuris fuerit peracta, nequit confirmationem denegare 3.

§ 3. Confirmatio in scriptis dari debet 4.

§ 4. Kecepta confirmatione, electus obtinet plenum ius in officio, nisi aliud in iure caveatur 5.

Can. 178.

Si electio intra praescriptum tempus peracta non fuerit, aut colle- gium iure eligendi privetur in poenam, libera officii provisio ad eum Su- periorem devolvitur, a quo confirmanda esset electio vel cui ius provi- dendi successive competit 6.

Art. III. — De postulatione.

Can. 179.

§ 1. Si electioni illius quem electores aptiorem putent ac praeferant, impedimentum obest, super quo dispensari possit ac soleat, suis ipsi suf- fragiis eum possunt, nisi aliud iure caveatur, a competente Superiore postulare, etsi agatur de officio, pro quo electus confirmatione non egeat 7 .

1 C. 7, X, de consuetudine, I, 4; c. 18, X, de praebendis et dignitatibus, III, 5; c. 5, de electione et electi potestate, I, 6, in VI0; c. 1, de electione, I, 3, in Extra vag. com.; Iulius II, const. a Romani Pontificis », 28 iul. 1505. — Vide etiam can. 334, § 2.

2 O. 6, 16, 25, de electione et electi potestate, I, 6, in VI0: Reg. 25, R. J., in VI0; S. C. de Prop. Fide, litt.